Genie.jpg23ste Bataljon Genie

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Geniebataljon

Ontdubbeld van
3de Bataljon van het 3de Regiment Genie

Onderdeel van
IIIde Legerkorps

Bevelhebber
Majoor M. Monon

Standplaats
Kazerne Chartreuse, Luik

Samenstelling
1ste Compagnie (Kapitein-commandant A. Massart)


2de Compagnie (Kapitein-commandant A. Jeanray)


3de Compagnie (Kapitein R. Masson)


Compagnie Park (Kapitein-commandant O. Rose)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

2Div_versterkte_positie_Luik.jpg
De PFLII linie is ongeveer 28Km lang en loopt van Barchon tot Boncelles.
Staf/23Gn
Het 23ste Geniebataljon (23Gn) werd opgericht met manschappen en materieel van het 3de bataljon van het 3de Regiment Genie en verbleef vanaf 26 augustus 1939 in de Chartreusekazerne te Luik. Het bataljon voerde tot 10 mei 1940 talrijke opdrachten uit voor zowel de geniecommandant van het IIIde Legerkorps als de geniecommandant van de Versterkte Positie Luik. In het kader van de contramobiliteit was het 23Gn verantwoordelijk voor het ondermijnen van de bruggen over de Maas te Luik, het viaduct van Hergenrath en de tunnel van Nessonvaux. In de valleien van de Jeker en de Bolland werden railvelden, weghindernissen en anti-tankbarrières aangelegd. Ook langsheen de grens werden talrijke obstakels voorbereid. Anderzijds was het bataljon verantwoordelijk voor de constructie van verschillende tijdelijke gebouwen, barakken en wachthuisjes ten behoeve van diverse eenheden van het IIIde Legerkorps (III/CA). Het 32ste Geniebataljon (32Gn) van het Regiment Genie van het Leger bleef doorheen de mobilisatieperiode aangehecht bij het III/CA waar ze het 23Gn versterken.

Aan de vooravond van de oorlog bewaken de compagnies een uitgebreide reeks vernielingen binnen de zone van de Versterkte Positie Luik (Position Fortifiée de Liège oftewel PFL).
De Versterkte Positie Luik bestaat uit vier linies:
  • Het verst buiten de stad ligt de PFLI linie over een lengte van ongeveer 50Km tussen Visé en Comblain-au-Point met de drie nieuwe forten van Aubin-Neufchateau, Battice en Tancrémont, aangevuld met 179 betonnen bunkers.
  • De PFLII linie is ongeveer 28Km lang en loopt van Barchon tot Boncelles. Op deze linie zullen bij een vijandelijke inval de 2de Infanteriedivisie en de 3de Infanteriedivisie post vatten. De linie omvat de vernieuwde forten van Barchon, Evegnée, Fléron, Chaudfontaine, Embourg en Boncelles aangevuld met 61 betonnen bunkers in twee echelons.
  • De PFLIII linie bestaat uit drie steunpunten op de rechteroever van de Maas te Visé, Argenteau en Jupille-Renory. Te Visé zijn 19 bunkers gebouwd, waarvan 4 met een C47 anti-tankkanon. Het steunpunt te Argenteau bestaat uit 10 bunkers, waarvan 2 met een C47, en het steunpunt te Jupille telt 13 bunkers, waarvan 8 over een C47 beschikken.
  • De Maas wordt gedekt door de PFLIV linie die op de forten van Flémalle en Pontisse kan rekenen en bestaat uit 31 bunkers aan de oever van de Maas tussen Lixhe en Flémalle, 9 bunkers aan het Albertkanaal tussen Coronmeuse en Ternaaien en 10 bunkers tussen het fort van Pontisse en Ternaaien.
10mei.jpg
Viaduct Hergenrath Kelmis.jpg
Duitse troepen poseren bij het door het 23Gn vernielde spoorviaduct van Hergenrath.

Staf/23Gn
Tijdens de nacht van 9 op 10 mei is het ganse bataljon, met uitzondering van het Peloton Henon van de 3de Compagnie, gekantonneerd in de Chartreusekazerne en in het Klooster van de Oblaten. Na het ontvangen van het algemeen alarm vertrekt het gros van het bataljon naar zijn oorlogskantonnement te Grivegnée.

1/23Gn
  • Commandant Massart van de 1ste Compagnie legt twee loopbruggen aan op de Vesder te Vaux-sous-Chèvremont.
  • Onderluitenant Schoenmans van dezelfde compagnie bereikt met zijn ploeg het vliegveld van Bierset en tracht dit onder voortdurende beschietingen door de Luftwaffe onklaar te maken voor de vijand.

2/23Gn
De 2de Compagnie is opgesteld te Hallembaye en rechtstreeks aangehecht bij de Groepering Gits die de sector Maas-Stroomafwaarts (Meuse-Aval) van de Versterkte Positie Luik verdedigt. De Groepering Gits omvatte naast het 2/23Gn ook nog het 2de Regiment Grenswielrijders (2CyF), het Iste Bataljon van het 6de Linieregiment (I/6Li), het VIIde Bataljon Speciale Vestingseenheden en de Iste Groep van het 3de Artillerieregiment. De groepering staat onder bevel van Generaal-majoor Gits, de Commandant van de Infanterie van de 3de Infanteriedivisie.

Van uit Hallembaye vertrekken vervolgens talrijke detachementen naar de verschillende actiezones:
  • De 2de Compagnie is in hoofdzaak actief in de buurt van Visé om in de vallei van de Bolland de laatste vernielingen uit te voeren. De manschappen leggen ook een dam aan op het korte verbindingskanaaltje tussen de Maas en het Albertkanaal ten zuiden van Lixhe. Dit om te beletten dat de vijand het Albertkanaal via de sluizen op dit kanaal zou laten leeglopen.

  • Het peloton van Luitenant Bouffioux kantonneert de 10 mei te Bassenge. Hij heeft als opdracht een zestal vernielingen in de Jekervallei te bewaken en indien nodig uit te voeren. Vanaf de afkondiging van het alarm wordt zijn peloton onder bevel geplaatst van Kapitein Desoer, commandant van de 4Cie/32Gn. Hij zal gedurende de ganse achttiendaagse veldtocht bij de 4Cie van 32Gn blijven.

3/23Gn ( - Peloton Henon)
  • Het gros van de 3de Compagnie vernielt de aanlegkades te Visé om een eventuele oversteek door de Duitsers te bemoeilijken.
  • De compagnie park tenslotte laadt alle beschikbare materieel en springladingen op met het oog op een mogelijke evacuatie.

Peloton Henon/3/23Gn
Het peloton Henon van de 3de Compagnie is gedetacheerd bij het 1ste Regiment Grenswielrijders (1CyF) en heeft zijn drie secties respectievelijk opgesteld te Hombourg, Henri-Chapelle en Eupen.

Bij het opblazen van de Hammerbrucke, een spoorviaduct te Hergenrath (Kelmis), loopt het verkeerd. Het vernielingsdetachement van het 23Gn brengt twee pijlers van het viaduct tot ontploffing maar heeft niet ingeschat dat het volledig viaduct zou instorten. Precies om 04u48 worden de beide springladingen aangezet. Het ganse viaduct bezwijkt in één enorme klap. Tussen peiler 8 en 9 van het viaduct bevindt zich de houten hut van het vernielingsdetachement van de genie en de ploeg van 3/II/1CyF die de alarmpost PA17 bemant. Het dak van de hut werd versterkt met een laag van 30cm rondhout, maar die kan de enorme steenmassa niet tegenhouden. Bij het ongeval komen Onderluitenant Pirotte en Soldaat Leclerq van het 23Gn om het leven. Er sneuvelen ook zes militairen van het 1CyF.
11mei.jpg
23Gn
Het IIIde Legerkorps is reeds tijdens de avond van 10 mei begonnen met de evacuatie van de Versterkte Positie Luik. De 2de Infanteriedivisie werd reeds doorgestuurd naar de KW Stelling. De overige troepen van het korps worden samengetrokken op de linkeroever van de Maas in voorbereiding van een afmars richting Namen. Het 23Gn hergroepeert te Ans. Tijdens de voormiddag worden de bruggen over de Maas doorheen de ganse stad Luik vernield. Het 23Gn krijgt als gemotoriseerde eenheid het bevel om over de baan de K.W.-Stelling te vervoegen. De vrachtwagens vertrekken bij valavond richting Hannuit. De Compagnie Park rijdt het bataljon achterna via een andere route. De 2de Compagnie kan de colonne van het bataljon niet tijdig vervoegen en zoekt zelf zijn uitweg uit Luik.

Peloton Bouffioux/2/23Gn
Na de zes voorbereide vernielingen tot ontploffing gebracht te hebben, vertrekt het peloton (1 Luitenant, 3 Sergeanten en 35 manschappen) naar de hergroeperingszone van 4/32Gn te Fexhe-Slins waar de commandopost van Kapt Desoer zich bevindt. Om 22u00 krijgt het peloton bevel zich naar Alleur te verplaatsen.
12mei.jpg
23Gn
Bij de doortocht van Genappes wordt het 23Gn ter beschikking gesteld van het Franse IIIde Legerkorps. De manschappen worden tussen Ottignies en Waver aan het werk gezet om springladingen aan de leggen op de bruggen over de Dijle. De 3de Compagnie voert verschillende werkzaamheden uit op en om het station van Genappes. De Compagnie Park is intussen onderweg richting Nijvel.

Peloton Bouffioux/2/23Gn
Wanneer Lt Bouffioux omstreeks 01u30 in Alleur toekomt is zijn peloton gereduceerd tot de drie sergeanten en zes soldaten. Kapt Desoer stuurt de luitenant samen met zijn klein detachement naar de citadel van Luik waar zich het HQ van het III/CA bevindt. Hij moet er om verdere orders vragen maar wanneer hij in de citadel toekomt is deze reeds verlaten. Aangezien hij wist dat de 4Cie van 32Gn naar Namen zou vertrekken besluit de pelotonscommandant om 16u00 zich met zijn twee voertuigen eveneens naar Namen te begeven in de hoop daar de compagnie terug te vinden. Om 22u00 komt het tot een aanrijding tussen zijn twee voertuigen te Sombreffe waardoor het peloton genoodzaakt is de voertuigen achter te laten. Ze blijven overnachten in Sombreffe.
13mei.jpg
23Gn
Het 23Gn is nog steeds actief in het Franse deel van de KW Stelling tussen Ottignies en Waver. De 3de Compagnie blijft te Genappe. De Compagnie Park kantonneert te Nijvel.

Peloton Bouffioux/2/23Gn
Wanneer het peloton de volgende dag in Genappe toekomt geeft de lokale rijkswacht de raad om verder door te trekken naar Brussel. De luitenant eist een vrachtwagen op en zet zijn tocht verder richting Brussel en overnacht te Overijse.
14mei.jpg
23Gn
Nijvel krijgt een zwaar luchtbombardement te verwerken waarbij het 23Gn vier dodelijke slachtoffers en enkele gewonden moet achterlaten. Bij de gesneuvelden bevinden zich de Sergeant Bodeau en Soldaten Bay, Gérard en Van Asch. Korporaal Vandeweeghde zal later zijn verwondingen niet meer overleven. De werkzaamheden op de KW Stelling worden voltooid en het bataljon maakt zich klaar voor de verplaatsing naar Vlaanderen.

Peloton Bouffioux/2/23Gn
Het peloton wordt door de Britten doorgestuurd naar Bergen waar hij per toeval een restant van 4/32Gn terugvindt. Het detachement bestaat slechts nog uit één onderofficier en 70 manschappen waaronder drie van zijn oorspronkelijk peloton. Ze beschikken wel nog over enkele voertuigen waaronder een vrachtwagen uitgerust met een keuken. Lt Bouffioux neemt nu de leiding over de twee detachementen en neemt contact op met de Provinciecommandant in een poging het 32Gn of tenminste de rest van de 4Cie terug te vinden.
15mei.jpg
23Gn
Het ganse bataljon hergroepeert te Denderbelle wanneer ook de 2de Compagnie opnieuw aansluiting vindt. Het 23Gn krijgt diverse taken in het achtergebied van het IIIde legerkorps op het Kanaal van Willebroek toegewezen.

Detachement Bouffioux/2/23Gn
De zoektocht naar de rest van 4/32Gn brengt het detachement van Bergen via Hal en Doornik naar Brugge waar de luitenant zich aanmeldt bij het provinciecommando de 16de mei om 22u00.
16mei.jpg
23Gn
Het 23Gn verplaatst zich oostwaarts en start de werkzaamheden langsheen het Kanaal van Willebroek.
17mei.jpg
Staf/23Gn
Nu het veldleger gestart is met de aftocht van de KW Stelling wordt het bataljon doorgestuurd naar het Bruggenhoofd Gent om er dringend de laatste geniewerken te starten vooraleer de Belgische troepen zullen aankomen op 19 mei.

1/23Gn
De 1ste compagnie wordt naar Zevergem gezonden en zal zich op een reeks bruggen te Gent en ten oosten van Gent concentreren. Ondermeer de bruggen van Heusden en Merelbeke worden ondermijnd.

2/23Gn
De 2de compagnie rijdt naar Kluizen nabij Evergem en moet van uit dit dorp zorgen dat de bruggen over het Kanaal Gent-Terneuzen bruikbaar blijven en eventuele schade door luchtaanvallen herstellen. De kanaalbruggen zijn immers vitaal voor de terugtocht van ons veldleger.

3/23Gn
De 3de Compagnie voert de zelfde opdracht uit, maar dan op de Schelde tussen Schoonaarde en Heusden. De compagnie ondermijnt ook de bruggen op de Leie tussen Kortrijk en Menen.

Detachement Bouffioux/2/23Gn
Het detachement dat nu 80 man sterk is wordt vanuit Brugge doorgestuurd naar de Panne via Nieuwpoort. Hier laat de luitenant zijn detachement achter en begeeft zich naar het Verzamelcentrum voor Geïsoleerde Militairen van het Leger (CRIA) in Poperinge. Men geeft hem hier het bevel om zich naar Frankrijk te begeven zoals tal van andere eenheden die moeten worden heruitgerust. Het was de bedoeling om deze eenheden opnieuw van materieel te voorzien in het zuiden van Frankrijk zodat de strijd in Frankrijk kon worden voortgezet.
18mei.jpg
1/23Gn
In het stadscentrum van Gent brengt de 1ste Compagnie springladingen aan op de Stropbrug, de Snepbrug, de Drongenbrug, de Nieuwe Tolhuisbrug, de Gasmeterbrug en de Wondelgembrug.
19mei.jpg
Detachement Bouffioux/2/23Gn in Frankrijk
Na zijn terugkeer in De Panne geeft Lt Bouffioux de nodige orders om naar Frankrijk te vertrekken en de colonne zet zijn terugtocht in om 00u10 de 19de mei. Via Saint-Omer bereikt hij Abbeville zonder problemen tegen 20u00. Het detachement brengt de nacht door in de Franse Dupré kazerne in de Rue Saint-Gilles te Abbeville.
20mei.jpg
Detachement Bouffioux/2/23Gn in Frankrijk
Het detachement steekt de 20ste mei in de ochtend de Somme over en bereikt uiteindelijk Rouen. Hier wordt hij doorgestuurd naar Evreux en krijgt uiteindelijk een kantonnementsplaats toegewezen in Le Fresne (Eure) vlakbij Conches-en-Ouche.

In de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raken heel wat Belgische eenheden ingesloten door de Duitsers. Het detachement van Luitenant Bouffioux is door het oog van de naald gekropen.
21mei.jpg
23Gn
Het bataljon bereikt na de terugtocht uit het Bruggenhoofd Gent het dorpje Voormzele aan de zuidrand van Ieper. Het 23Gn wordt aangehecht bij het Iste Legerkorps en assisteert bij de uitbouw van de verdediging van Ieper. Terwijl een reeks vernielingen voorbereid worden ten westen, zuiden en oosten van de stad wordt eveneens een beperkte anti-tankgracht uitgegraven met behulp van troepen van het Franse leger.

Detachement Bouffioux/2/23Gn in Frankrijk
In Le Fresne komt op 21 mei nog een ander detachement van 4/32Gn toe. Dit detachement staat onder bevel van Lt Listray. Hij neemt vanaf nu het bevel over de twee detachementen. In het detachement van Lt Listray bevinden zich nog enkele manschappen van het peloton Bouffioux. Het nieuw samengesteld detachement van 4/32Gn wordt onder bevel geplaatst van de 7de Infanteriedivisie (7Div). Het detachement profiteert van de relatieve kalmte ten zuiden van de Seine om te hergroeperen. De Duitsers rukken niet verder op naar het zuiden aangezien hun hoofdkrachtinspanning nu ten noorden van de Somme ligt waarbij ze zullen proberen te beletten dat de Britse troepen die ingezet zijn op het vaste land terugkeren naar Engeland.
22mei.jpg
Detachement Bouffioux/2/23Gn in Frankrijk
De 7Div blijft in de streek van Conches - L'Aigle kantonneren om terug op krachten te komen. Kolonel SBH Duez, commandant van de 7Div, krijgt opdracht om alle geïsoleerde militairen die samentroepen tussen Conche en L'Aigle, alles tezamen zo'n 15.500 manschappen, te bevoorraden. Hij beseft dat ze nog niet buiten schot zijn en dat het maar een kwestie van tijd is vooraleer de Duitsers hun opmars naar het zuiden zullen verder zetten. Hij vraagt om richtlijnen wat er moet gebeuren met de 7Div, de geïsoleerden die zijn aangehecht aan de 7Div en met alle andere geïsoleerden die zich in Frankrijk bij de 7Div gevoegd hebben.

Op 27 mei wordt het detachement van 4/32Gn doorgestuurd naar Angers waar ze zullen blijven kantonneren in Bouchemaire (Maine-et-Loire). Het is hier dat Sgt Krings Albert van het peloton Bouffioux in niet nader gekende omstandigheden om het leven komt op 31 mei 40.
23mei.jpg
2/23Gn
De 2de Compagnie ondermijnt de bruggen langsheen het Kanaal van Ieper naar Komen. De zes bruggen worden onder de drie pelotons verdeeld.
24mei.jpg
3/23Gn
De 3de Compagnie is tijdens de nacht naar Zeebrugge gestuurd om hier de Franse genie af te lossen in de haven en langsheen het westelijk deel van het Kanaal van Zeebrugge naar Brugge. Het Franse leger is gestart met het terugtrekken van zijn troepen uit Zeeland richting Duinkerken.
25mei.jpg
23Gn
Bij een luchtaanval rond Ieper raken twaalf manschappen van de technische wacht van Vernieling Nr 5 gewond. De manschappen worden per autobus afgevoerd naar de hulppost van het bataljon te Sint-Juliaan. Hier overlijdt Soldaat Pierre aan zijn verwonding. De dag daarop zal ook Soldaat Francart ten gevolge van de opgelopen verwondingen bezwijken.
26mei.jpg

27mei.jpg
Staf/23Gn
De commandopost van het bataljon bevindt zich te Edewalle. De compagnies worden in de omgeving van Houthulst ondergebracht. Na het vallen van de duisternis vertrekt het 23Gn naar Merkem.
28mei.jpg
Staf/23Gn
De colonne komt aan de Merkem tussen 03u00 en 04u00. De manschappen vernemen hier het nieuws van de capitulatie. De commandanten Massart en Schartert ondernemen nog een poging om via Duinkerken naar het Verenigd Koninkrijk te ontkomen maar worden in de chaos gevangen genomen.

Register van Gesneuvelden

3

BAY

Louis, A.

Sdt
Mil
32

23/07/1912

Liège

14/05

Nivelles

Gedood bij luchtbombardement
Onbekend

BODEAU

Robert, M.H.

Sgt
BV
36

05/03/1916

Huy

14/05

Nivelles

Gedood bij luchtbombardement
1

FRANCART

Léon

Sdt
Mil
38

13/08/1918

Charleroi

26/05

Ieper


Onbekend

GERARD

Joseph, L.

Sdt
Mil
29

16/09/1909

Glons

14/05

Nivelles

Gedood bij luchtbombardement
2

KRINGS

Albert, M.F.

Sgt
Mil
36

03/04/1916

Malmedy

31/05

Bouchemaire (F)


3

LAHAYE

Robert, A.J.

Sdt
Mil


20/04/1914

Liège

14/05

Nivelles

Gedood bij luchtbombardement
3

LECLERCQ

Albert, H.

Sdt
Mil
38

05/08/1915

Xhendelesse

10/05

Hergenrath

Gedood bij vernieling Hammerbrücke
Onbekend

PIERRE

Jean, J.

Sdt
Mil
36

05/12/1915

Ottignies

25/05

Ieper


3

PIROTTE

Joseph, J.V.

Lt







10/05

Hergenrath

Gedood bij vernieling Hammerbrücke
Onbekend

VAN ASCH

Arnold, J.J.

Sgt
BV
30

12/07/1910

Liers

15/05

Nivelles

Dodelijk verwond bij luchtbombardement 14/05
3

VANDEWEEGHDE

François, R.A.

Kpl
Mil
37

01/11/1915

Schaffen

31/05

Grimbergen


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com

Bibliografie en Bronnen

1.
Verslag Lt Bouffioux, Centrum voor Historische Documentatie, Evere
2.
Verslag Sdt Renard, 1CyF, Centrum voor Historische Documentatie, Evere
3.
L'armée belge de France en 1940, door Jean Jamart Col BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994