Kroon.jpg4de Versterkings- en Opleidingscentrum (4VOC)

4e Centre de Renforcement et d'Instruction (4CRI)

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Versterkings- en Opleidingsdivisie
Ontdubbeld van
7de Linieregiment
11de Linieregiment
14de Linieregiment
Onderdeel van
Versterkings-en Opleidingscentra
Bevelhebber
Generaal-majoor Collinet
Standplaats
Mechelen
Samenstelling
Staf

57ste Linieregiment

61ste Linieregiment

64ste Linieregiment

Compagnie Instructie C47 Anti-tankkanonnen

Compagnie Instructie M81 Stokes-Brandt Mortieren

Schoolcompagnie

18-Daagse Veldtocht


4VOC
In normale omstandigheden stonden de verschillende regimenten en korpsen van het actieve leger zelf in voor de opleiding van hun nieuwe miliciens. Omdat dit moeilijk lag voor de reeds gemobiliseerde regimenten die hun vredesvoet kazerne al verlaten hadden om hun gevechtsstellingen in te nemen, werden de laatst opgeroepen dienstplichtigen samengebracht in Versterkings- en Opleidingscentra (VOC's). Alle VOC's maakten deel uit van het TRI (Troupes de Renforts et d'Instruction). De Generale Staf van het TRI (HK/TRI) bevond zich tot aan het uitbreken van de oorlog in de Etterbeekse kazerne de Witte de Haelen. De eerste miliciens van de klas 40 werden vanaf februari 1940 onder de wapens geroepen en vervoegden in maart de Bataljons Instructie van hun respectievelijke Versterkings- en Opleidingsregimenten. Op 10 mei 1940 werden de nog niet gemobiliseerde reservisten opgenomen in de getalsterkte van de Bataljons Versterking. Het ging hier om militairen die omwille van een vrijstelling in de loop van de tweede helft van 1939 terug naar huis gestuurd werden, of nog niet onder de wapens geroepen oudere reservisten.

Het 4VOC wordt in maart 1940 opgericht en groepeert naast drie Versterkings- en Opleidingsregimenten van de infanterie ook enkele onafhankelijke compagnies waaronder een Schoolcompagnie. De Schoolcompagnie werd samengesteld uit de Schoolcompagnies van 7Li, 11Li en 14Li en stond in voor de opleiding van kandidaat reserveofficieren en kandidaat reserveonderofficieren van de lichting '40,
aangevuld met de leerlingen van de cadettenschool van Saffraanberg wanneer deze op 10 mei 1940 werd ontbonden. De Versterkings- en Opleidingsregimenten van de infanterie beschikten op het ogenblik van de oprichting van het 4VOC elk over een Staf en een Bataljon Instructie met hierin de pas opgeroepen rekruten van de klas 40. Het Bataljon Versterking bestaat op dat ogenblik enkel uit kaderleden tot wanneer bij de Duitse inval op 10 mei om 06u00 de "algemene mobilisatie" wordt afgekondigd (fase E van het mobilisatieplan). Wanneer de tot dan toe vrijgestelde reservisten binnenkomen worden binnen het 57Li, 61Li en 64Li ook de Bataljons Versterking geactiveerd. De Versterkings- en Opleidingsregimenten van het 4VOC bevonden zich tijdens de mobilisatie in volgende kantonnementen:
  • Staf 4VOC te Mechelen
  • 57Li te Mechelen (Stassartstraat) en Kontich (Lintse steenweg 19)
  • 61Li te Kontich (Lintse steenweg 19)
  • 64Li te Tienen (Minderbroederstraat)

Het 4VOC, onder bevel van Generaal-majoor Collinet, groepeert de dienstplichtigen en reservisten voor het 7Li en zijn twee ontdubbelingsregimenten 15Li en 37Li, het 11Li en zijn twee ontdubbelingsregimenten 20Li en 41Li en uiteindelijk voor het 14Li en zijn twee ontdubbelingsregimenten 29Li en 44Li. Het 4VOC kan beschouwd worden als het Versterkings- en Opleidingscentrum van de 4de Infanteriedivisie waartoe 7Li, 11Li en 14Li behoorden voor de mobilisatie.
10mei.jpg
4VOC ten Zuidwesten van Brugge.JPG
Oorlogskantonnementen van 4VOC ten zuidwesten van Brugge
4VOC

De 10de mei omstreeks 00u45 krijgt de Staf van het 4VOC, die zich in Mechelen bevond, van het HK/TRI het bevel om vanaf dageraad de vredesvoet kazernes te ontruimen en zich naar de alarmkantonnementen te begeven uit voorzorg tegen Duitse luchtaanvallen tegen de reguliere kwartieren. Deze vooraf verkende alarmkantonnementen bevonden zich aan de rand van de agglomeraties van de grote garnizoenssteden of in kleineren steden rond de bestaande kazerne. Omstreeks 06u00 geeft het HK/TRI het bevel de oorlogskantonnementen in Oost- en West-Vlaanderen in te nemen. Onmiddellijk wordt begonnen met de evacuatie van de Regimentsstaven en de Bataljons Instructie naar de oorlogskantonnementen. De Bataljons Versterking moeten echter achterblijven op de alarmkantonnementen om de binnenkomende reservisten op te vangen. Zij zullen de Versterkings- en Opleidingsregimenten later vervoegen. De eenheden van het 4VOC worden naar volgende locaties doorgestuurd:
  • Staf 4VOC: Sint-Andries Brugge
  • 57Li: Sint-Andries Brugge
  • 61Li: Sint-Michiels Brugge
  • 64Li: Oostkamp

Zie regimenten voor een gedetailleerd overzicht.
11mei.jpg
4VOC
Bij valavond is het volledige 4VOC, dat voorheen verspreid was over kazernes in Mechelen, Kontich en Tienen nu gegroepeerd ten zuidwesten van Brugge. De Staf bevindt zich in Sint-Andries Brugge.
12mei.jpg

13mei.jpg
4VOC
De rekruten van de klas '40 die nog moeten worden opgeleid zullen naar Frankrijk worden doorgestuurd om daar hun opleiding te vervolledigen. Door de snelle opmars van de Duitsers was het voor het GHK snel duidelijk dat de verdere opleiding enkel in Frankrijk, ver achter de linies, kon gebeuren. Alle eenheden van de VOC's die niet ingezet werden voor de beveiliging van Brussel ontvangen de 13 mei om 14u00 het schriftelijk bevel van het HK/TRI om zich klaar te maken voor de verplaatsing naar Frankrijk. Dit naar analogie van wat er tijdens de Eerste Wereldoorlog gebeurde. Het overbrengen van de versterkingsbataljons naar Frankrijk was echter een minder goed idee want eens de bataljons op spoor gezet en naar Frankrijk geëvacueerd, konden ze niet meer instaan om de verliezen geleden door de regimenten tijdens de Achttiendaagse veldtocht terug aan te vullen.

De verplaatsing naar Frankrijk was echter totaal niet voorbereid. Er was geen voorafgaandelijke regeling met de Franse militaire noch burgerlijke overheid, er waren geen voorafgaandelijke verkenningen van kantonnementen, er was slechts proviand voor twee dagen en er bestond geen logistieke organisatie voor herbevoorrading in Frankrijk. Daarenboven moesten de commandanten van de respectievelijke VOC's zelf vervoer per spoor regelen door de treinen te gebruiken die het 7 Franse Leger van generaal Giraud naar Zeeland hadden gebracht. Het bevel om de VOC's naar Frankrijk te evacueren kwam echter geen dag te vroeg want de 13de mei om 16u00 steken de Duitsers de Maas over te Sedan en beginnen hun opmars naar de Atlantische kust met als opzet zoveel mogelijk geallieerde troepen te omsingelen.
14mei.jpg

15mei.jpg
16mei.jpg

17mei.jpg

18mei.jpg

19mei.jpg

20mei.jpg

21mei.jpg
57Li_Isle-Jourdain.PNG
Het 4VOC installeert zich rond L'Isle-Jourdain ten westen van Toulouse
4VOC in Frankrijk
Het commando van het 4VOC heeft zich inmiddels te L'Isle-Jourdain geïnstalleerd en ook de regimenten, het 57Li, het 61Li en het 64Li, kantonneren in de buurt. De eerste opdracht van de eenheden bestaat er in om zo snel mogelijk na installatie de opleiding van de militairen te hervatten. Het ganse 4VOC is er in geslaagd om zo'n 7.200 militairen te evacueren, waarvan ongeveer 3.200 jonge rekruten van de klas 40. Zo goed als alle militairen die op 15 mei op het appel aanwezig waren, zijn veilig overgebracht naar Frankrijk wat het 4VOC een der meest volledige groeperingen binnen de versterkings- en opleidingscentra maakt. Het inwonertal van L'Isle-Jourdain bedroeg toen een 4.000 tal inwoners. Het effect van de Belgische inwijking in deze dunbevolkte streek is niet gering.
22mei.jpg
4VOC in de Gers_Frankrijk.JPG
Kantonnementen van het 4VOC ten zuidwesten van L'Isle Jourdain
VOC

De eenheden van het 4VOC worden naar volgende locaties doorgestuurd:
  • Staf 4VOC en onafhankelijke compagnies: L'Isle-Jourdain
  • 57Li: L'Isle-Jourdain
  • 61Li: Marestain, Endoufielle, Castillon-Savès, Cazeaux-Savès en Labastide-Savès
  • 64Li: Samatan, Lombez, Cazeaux-Savès en Labastide-Savès
23mei.jpg

24mei.jpg

25mei.jpg

26mei.jpg

27mei.jpg
4VOC in Frankrijk
Bij het 3VOC hebben enkel de Staf/3VOC en het 51Li nagenoeg intact het zuiden van Frankrijk kunnen bereiken, de rest werd onderweg gevangen genomen. Van de 9.150 manschappen van het 3VOC hebben slechts 3.150, waarvan 1.375 rekruten, het zuiden van Frankrijk kunnen bereiken. Luitenant-generaal Wibier commandant van het HK/TRI besluit dan ook een reorganisatie door te voeren waarbij hij het 3VOC en het 4VOC laat onderbrengen in één groepering onder bevel van Generaal-majoor Collinet commandant van het 4VOC.

Op 27 mei bevinden de eenheden van 3VOC zich ten noorden van het 4VOC in volgende kantonnementen:
  • Staf 3VOC: Grenade
  • 51Li en Cie Instr M76: Levignac, Montaigu-sur-Save, Laserre en Pardère-les-Bouguets
  • Det 62Li: St-Lys en Grenade
  • Det 63Li: St-Lys
28mei.jpg
4VOC in Frankrijk
4VOC_Isle-Jourdain.jpg
L'Isle-Jourdain - Place de la République
Tegen het middaguur verneemt het 4VOC dat ons veldleger in Vlaanderen de strijd gestaakt heeft en dat het ganse land bezet zal worden. Te L'Isle-Jourdain spreekt Generaal-Majoor Colinet, de bevelhebber van het 4VOC het plaatselijke Belgische detachement toe en licht hen in over de plannen van de regering om met de geëvacueerde troepen een nieuw leger uit te bouwen. Het enthousiasme voor het verderzetten van de strijd is echter ver te zoeken onder de Belgen. Het nieuws van de Belgische overgave valt ook niet in goede aarde bij de plaatselijke bevolking en de Belgen worden met grote minachting behandeld. Frankrijk voelt zich duidelijk in de steek gelaten.

Vooral de burgemeester van L'Isle-Jourdain neemt een uiterst negatieve houding aan ten overstaan van de Belgen. De commandant van het 4VOC ziet zich dan ook genoodzaakt om zich tot de lokale notabelen en Franse officieren te richten met de boodschap dat de Belgische militairen in Frankrijk (L'armée Belge de France) de strijd zij aan zij met de Fransen zullen voortzetten

Generaal-majoor Collinet moet ook tussenbeide komen bij een opstootje in het 64Li. Bij het vernemen van het nieuws van de capitulatie slagen enkele agitatoren erin de oudere dienstplichtigen van het IIde Bataljon Versterking te overhalen om te manifesteren in de straten van Lombez. Generaal-majoor Collinet laat het II/64Li overbrengen naar het berucht Frans interneringskamp van Le Vernet waar de agitatoren geïdentificeerd werden en voor de krijgsraad gebracht. Vijf onder hen werden veroordeeld. Vervolgens wordt het bataljon verder in afzondering gehouden te Mazère om de rebellie niet te laten overslaan naar andere eenheden van het 4VOC.
4 juni
4VOC in Frankrijk
Het Commando van de Versterkings- en Opleidingscentra (HK/TRI) onder bevel van Luitenant-Generaal Wibier is ingegaan op een Frans verzoek om maar liefst 31.000 militairen te leveren voor het uitvoeren van veldwerken ten voordele van de Franse divisies opgesteld in tweede echelon langs de Seine, in Parijs en langs de Marne. Aan het 3VOC en het 4VOC, beiden onder bevel van Generaal-majoor Collinet, worden initieel twee Versterkingsbataljons met elk vier compagnies van 250 militairen gevraagd. Op 6 juni worden nog eens drie Instructiebataljons met elk vier compagnies van 200 man door de Fransen opgevorderd. Bij de samenstelling van de eerste lichting bataljons mocht geen kader gebruikt worden dat nodig was voor de instructie van de rekruten van de lichting '40 zodat na terugkeer van de werkbataljons de instructie opnieuw kon worden aangevat. Generaal Collinet gaf als bijkomende richtlijn dat voldoende kader moest achterblijven van elk regiment, bataljon en compagnie om nadien terug op te starten. Deze orders werden herroepen wanneer ook de Bataljons Instructie werden aangeduid als werkbataljon.

Volgende eenheden van het 4VOC worden uiteindelijk ter beschikking gesteld van de Fransen
  • I/57Li onder bevel van Cdt Kortleven
  • I/61Li onder bevel van Cdt Cogels
  • I/64Li onder bevel van Cdt Desmadryl versterkt met één Cie van II/57Li onder bevel van Lt Capelle
  • II/64Li met drie Cie onder bevel van Cdt Buysschaert
  • twee compagnies van II/61Li onder bevel van Lt Van Grunderbeek in versterking van II/51Li (3VOC)

I/61Li en I/64Li vertrekken samen per trein naar Vaugirard waar ze de 11 juni toekomen. De Fransen zijn niet op de hoogte van hun komst en hebben geen opdracht voor beide bataljons. De beide bataljons worden doorgestuurd naar Bièvres ten zuiden van Parijs waar ze kantoneren in afwachting van een opdracht. Cdt Desmadryl brengt het 4VOC hiervan op de hoogte. Op 13 juni worden ze vanuit Bièvres te voet richting Versailles gestuurd. Wanneer ze toekomen in Saint-Cyr-L'Ecole hebben de Fransen de stad reeds verlaten omdat de Duitser de Seine op meerdere plaatsen al overgestoken zijn. Beide bataljons krijgen tegen het eind van de dag het bevel terug te keren. Zonder ook maar iets van veldwerken uitgevoerd te hebben keren beide bataljons onverrichter zake terug naar Samantan.

I/57Li en I/51Li van 3VOC worden met een enkele trein naar het noorden vervoerd. De detachementen komen om 18u45 aan in Saint-Germain-en-Laye ten westen van Parijs. De manschappen worden in de plaatselijke scholen ondergebracht.

II/64Li vertrekt vanuit Mazères naar Vitry-la-Ville nabij Châlons-sur-Marne.
17 juni
4VOC in Frankrijk
Het uitsturen van de werkbataljons was slecht voorbereid en de uitvoering van de opdracht liep volledig in het honderd. Het Franse leger was niet in staat de Duitse stormloop te stuiten en al snel moesten de werkbataljons teruggestuurd worden. Daarenboven werd op 17 juni de Franse capitulatie aangekondigd. De terugkeer van de werkbataljons van het 4VOC naar Isle-Jourdain verliep niet van een leien dakje. Een groot gedeelte van de manschappen werd gevangen genomen en de rest keerde in kleine groepjes terug.
22 juni
4VOC in Frankrijk
Het avontuur met de werkbataljons heeft het 4VOC ten minste 2.500 verliezen gekost aan achterblijvers en krijgsgevangenen. Bij de verschillende bataljons zijn tevens een tiendal dodelijke slachtoffers gevallen. Het 4VOC is nog aan het bekomen van de geleden verliezen wanneer op 22 juni de Franse overgave bevestigd wordt.
4 juli
4VOC in Frankrijk
Het HK/TRI beslist de verschillende VOC's te reorganiseren. Bij het 4VOC wordt het 64Li ontbonden waarbij de restanten van dit regiment worden aangehecht bij het 57Li en het 61Li. De bevoorrading verloopt steeds moeilijker. Bij de eenheden van het 4VOC is er een tekort aan aardappelen. De plaatselijke oogst is immers nog niet rijp en de aanvoer uit Bretagne en Normandië is gestopt omdat deze regio's nu in het door de Duitsers bezette gebied liggen. Het 4VOC beveelt aan alle huishoudingen van de verschillende bataljons om te stoppen met het zelfstandig aankopen van verse groenten. Het commando te L'Isle-Jourdain zal deze vanaf nu collectief aankopen op de vroegmarkt van Toulouse. Ook de vleesbevoorrading loopt mank.
16 juli
4VOC_Isle-Jourdain_hotel de ville.jpg
Gemeentehuis van L'Isle-Jourdain waar Generaal-majoor Collinet zijn intrek had genomen
4VOC in Frankrijk

Nieuwe betoging op de Place de la République van L'Isle-Jourdain waaraan een 2.000 tal militairen deelnemen die het wachten en nietsdoen in Frankrijk stilaan beu worden. Na de Franse capitulatie op 25 juni worden de soldaten ongerust over hun toekomst. Er is nog weinig interesse voor de vorming van nieuwe eenheden om de oorlog voort te zetten. De betogers worden uiteengedreven door Franse gendarmes die geholpen worden door weinig enthousiaste Belgisch rijkswachters. In de stad gaan de rolluiken omlaag en winkels worden inderhaast gesloten om plunderingen tegen te gaan. Ook de volgende dagen worden nog kleine opstootjes gemeld. Meerdere groepen soldaten vertrekken richting Bordeaux naar het door de Duitsers bezet gebied in de hoop naar België te kunnen terugkeren.
21 juli
4VOC in Frankrijk
Op de nationale feestdag wordt een Te Deum gezongen in de kerk van L'Isle-Jourdain bijgewoond door Generaal-majoor Collinet. De generaal wordt beschermd door een lijfwacht om nieuwe relletjes te vermijden. Bij wijze van protest laten de klaroenblazers het afweten tot grote ergernis van de generaal. De gemoederen blijven heetgebakerd.
29 juli
4VOC in Frankrijk
Om 21u00 komen de manschappen van meerdere compagnies weer op straat en betogen voor het gemeentehuis van L'Isle-Jourdain waar de generaal zich bevindt. De manschappen scanderen "Naar huis, naar huis" en sluiten af met het zingen van de Vlaamse Leeuw. Ditmaal treden de Franse gendarmes niet op en laten de Belgische soldaten betijen. Uiteindelijk worden de soldaten van de twee resterende regimenten (57Li en 61Li) vanaf 01Aug in kleine groepjes naar huis gestuurd.
Zie regimenten.

Register van Gesneuvelden

Geen gesneuvelden gekend.

Bibliografie en Bronnen

1.
L'armée belge de France en 1940, door Jean Jamart Col BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994
2.
Dagboek Soldaat Leopold Elegeest, kanonnier C47mm bij de 9/II/57Li, 1940