55Li.jpg55ste Linieregiment

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Versterkings- en Opleidingsregiment

Ontdubbeld van
5de Linieregiment

Onderdeel van
2de Versterkings- en Opleidingscentrum

Bevelhebber
Luitenant-kolonel J. Grandjean

Standplaats
Antwerpen

Samenstelling
I Bataljon Instructie
(Kapitein-commandant R. Galasse)
1ste Compagnie Fuseliers
2de Compagnie Fuseliers
3de Compagnie Fuseliers
4de Compagnie Mitrailleurs

II Bataljon Versterking
5de Compagnie Fuseliers
6de Compagnie Fuseliers
7de Compagnie Fuseliers
8ste Compagnie Mitrailleurs
9de Compagnie Klein Geschut

Compagnie Diensten

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

55Li_Officier.jpg
Een onbekende luitenant van het 55Li.
Staf/55Li
In normale omstandigheden stonden de verschillende regimenten van het actieve leger zelf in voor de opleiding van hun nieuwe miliciens. Omdat dit moeilijk lag voor de reeds gemobiliseerde regimenten, die zich zoals het 5Li al op hun gevechtsstellingen bevonden, werd de laatst opgeroepen lichting dienstplichtigen samengebracht in Versterkings- en Opleidingscentra (VOC's). Het 55ste Linieregiment (55Li) wordt opgericht in maart 1940 als één van de drie infanterieregimenten van het 2de Versterkings- en Opleidingscentrum (2VOC).

De eerste miliciens van de klas 40 werden vanaf februari 1940 onder de wapens geroepen en vervoegden de Bataljons Instructie van hun respectievelijke Versterkings- en Opleidingsregimenten in maart. Het 55Li staat in voor de opvang en opleiding van niet-getrainde rekruten en van mobilisatie vrijgestelde reservisten van het 5Li en zijn ontdubbelingsregimenten 17Li en 35Li. Net zoals de andere infanterieregimenten van het 2VOC beschikt het 55Li op 09 mei over een Staf, een Bataljon Instructie met de rekruten van de klas 40 en een Compagnie Diensten. Het kaderpersoneel is een samenraapsel van oudere beroeps- en dienstplichtige officieren en onderofficieren van de actieve regimenten.

I/55Li
Het Iste Bataljon Instructie (I/55Li) werd geactiveerd bij oprichting van het regiment en ontvangt vanaf maart 1940 de nieuwe rekruten van de klas '40. Deze rekruten zullen bij het 55Li hun basisopleiding ontvangen en dienen vervolgens doorgestuurd te worden naar het 5Li, 17Li en 35Li als versterkingen.

II/55Li
Het Bataljon Versterking (II/55Li) dat moest instaan voor de opvang van oudere reservisten en vrijgestelden bestond enkel uit kader en zal pas aangevuld worden met manschappen na de afkondiging van algemene mobilisatie. In afwachting van de algemene mobilisatie wordt het IIde Bataljon Versterking op non-actief geplaatst.
10mei.jpg
5Li_Sdt_Alfons_Heylen.jpg
Sdt Alfons Heylen tijdens zijn dienst bij de 11de Compagnie van III/5Li in 1938 (foto: Remi Heylen).
Staf/55Li
De Staf van het 55Li ontvangt rond 01u00 het bevel om de 10de mei bij eerste klaarte vooraf verkende alarmkantonnementen in te nemen in de Antwerpse agglomeratie. Men vreest immers dat de reguliere kazernes van ons leger gebombardeerd zullen worden door de Duitse luchtmacht en bijgevolg moeten de Versterkings- en Opleidingsregimenten van het 2VOC zich door een onmiddellijke verhuis in veiligheid stellen.

De Staf/55Li wordt in zijn commandopost om 06u00 verwittigd van de afkondiging van de algemene mobilisatie naar aanleiding van de Duitse inval. Door de afkondiging van de algemene mobilisatie worden de oudere reservisten en vrijgestelden opgeroepen om het Bataljon Versterking te vervoegen. Het gaat hier om militairen die omwille van een vrijstelling in de loop van de tweede helft van 1939 terug naar huis gestuurd werden, of nog niet onder de wapens waren geroepen.

Eveneens om 06u00 wordt het bevel gegeven om, zoals voorzien in het mobilisatieplan, uit te wijken naar oorlogskantonnenmenten die zich in diverse kleinere dorpen en steden van Oost- en West-Vlaanderen bevinden. Het mobilisatieplan voorzag dat elke eenheid van het 2VOC bij een vijandelijke inval zou uitwijken naar een oorlogskantonnement, ver verwijderd van de vijandelijkheden, om de opleiding in relatieve rust te kunnen voortzetten. De voorziene bestemming voor het 55Li is Waarschoot ten noordwesten van Gent. De rest van de dag wordt de verhuis naar Waarschoot voorbereid.

I/55Li
Terwijl het regiment zich klaarmaakt voor de verplaatsing naar Waarschoot, loopt het bevel binnen dat het Iste Bataljon Instructie, onder bevel van Cdt Galasse, tijdelijk zal aangehecht worden aan het commando van de 2de Militaire Circonscriptie om deel te nemen aan de territoriale verdediging van Antwerpen.

Het bataljon zal worden ontplooid in een zone tussen het Albertkanaal, Wommelgem, Mortsel en de Schelde. De hoofdopdracht zal bestaan in het tussenbeide komen bij een eventuele luchtlanding. Het Iste Bataljon Instructie zet zich te voet op weg naar zijn nieuwe opdracht.

De commandopost van het bataljon wordt ingericht in Kazerne 10-11 (ook: Sint-Laureinskazerne) van de oude Brialmontvesting. Deze kazerne is eveneens aangeduid als oorlogsstandplaats van de staven van de 2de Militaire Circonscriptie en van het Provinciecommando van Antwerpen die zich nog in hun gebouwen aan de nabijgelegen Meistraat bevinden.

II/55Li
Bij de afkondiging van de algemene mobilisatie krijgen de oudere reservisten en vrijgestelden te horen dat ze het Bataljon Versterking moeten vervoegen. II/55Li bereikt die dag Waarschoot waar het bataljon begint met de opvang en uitrusting van de eerste reservisten bestemd voor het 55Li. Eén van de militairen vrijgesteld van mobilisatie is Soldaat Alfons Heylen. Alfons was mijnwerker en zou dan ook tijdens de mobilisatie met een vrijstelling naar huis gestuurd worden. Hij wordt op 10 mei 1940 wederopgeroepen bij afkondiging van Fase E van het mobilisatieplan en zal op 10 mei bij het IIde Bataljon Versterking van het 55Li ingelijfd worden.
11mei.jpg
55Li_Klas_40_01.jpg
Sdt Vandemenschbrugge en zijn makkers van de klas 40 van 55Li (foto: Luc Vandemenschbrugge).
Staf/55Li
Omstreeks 22u00 verneemt de Staf van 55Li in zijn commandopost te Waarschoot dat het Groot Hoofdkwartier (GHK) beslist heeft om zes Bataljons Instructie hun vanuit oorlogskantonnementen in het Gentse naar Brussel te verplaatsen voor een contra-parachutisten opdracht. Opgeschrikt door de gebeurtenissen bij de 7Div aan het Albertkanaal slaat de paniek voor luchtlandingsoperaties overal in het land toe. Een haastige verdediging van de hoofdstad tegen mogelijke Duitse luchtlandingsoperaties wordt opgezet onder leiding van Luitenant-generaal ridder Van Strydonck de Burkel, bevelhebber van de 1ste Militaire Circonscriptie. In eerste instantie werden de verschillende Groepen van 31A, een Versterkings-en opleidingsregiment van de artillerie rond de vliegvelden van de hoofdstad ontplooid. Vervolgens worden de Bataljons Instructie van 1VOC en 2VOC aangeduid voor deze opdracht. I/52Li, I/53Li, I/54Li, I/56Li en I/58Li worden tijdens de nacht vanuit Gent per spoor naar Brussel gebracht. I/55Li dat nooit naar Gent afreisde en reeds een opdracht uitvoerde in het Antwerpse moet eerst worden afgelost vooraleer ze naar de hoofdstad kunnen vertrekken.

II/55Li
Het IIde Bataljon Versterking wordt verder uitgebouwd te Waarschoot naar mate de nodige reservisten toekomen in het oorlogskantonnement.

I/55Li
Het Iste Bataljon Instructie blijft te Antwerpen onder het bevel van de 2de Militaire Circonscriptie tot omstreeks 22u00 het bevel binnenkomt dat ze zich naar Brussel moeten verplaatsen. Kort na middernacht wordt het I/55Li te Antwerpen afgelost door het 4de Eskadron van het 1ste Licht Regiment. De manschappen worden tijdens de nacht van 11 op 12 mei per trein naar Brussel gebracht om er deel te nemen aan de verdediging van de hoofdstad.
12mei.jpg
Staf en II/55Li
Kantonneren nog steeds te Waarschoot

I/55Li
De zes bataljons instructie van 1VOC en 2VOC worden opgesteld rond Brussel waarbij steunpunten worden ingericht om de toegangen tot de Brusselse agglomeratie te ontzeggen aan parachutisten in de eventualiteit van een Duitse luchtlandingsoperatie in de buurt van onze hoofdstad. Het I/55Li krijgt een zone toegewezen tussen de steenweg op Namen en de steenweg op Waterloo en dekt het grondgebied van Elsene en Watermaal-Bosvoorde.
13mei.jpg
Staf en II/55Li
Het GHK beslist dat de rekruten van de klas '40 die nog moeten worden opgeleid naar Frankrijk zullen doorgestuurd worden om daar hun opleiding te vervolledigen. Door de snelle opmars van de Duitsers was het voor het GHK snel duidelijk dat de verdere opleiding enkel in Frankrijk, ver achter de linies, kon gebeuren. Alle eenheden van de VOC's die niet ingezet werden voor de beveiliging van Brussel ontvangen dan ook het bevel om zich klaar te maken voor de verplaatsing naar Frankrijk. Dit naar analogie van wat er tijdens de Eerste wereldoorlog gebeurde.

I/55Li
De stellingen worden ingericht en patrouilles worden gelopen in Elsene en Watermaal-Bosvoorde
14mei.jpg
I/55Li
Te Brussel starten de 1ste Militaire Circonscriptie en het Ministerie van Landsverdediging met het ontruimen van hun hoofdkwartier. De hoofdstad zal worden opgegeven en aan de vijand overgelaten. I/55Li blijft voorlopig nog ter plekke, ze worden belast met allerlei bewakingsopdrachten en met het uitvoeren van anti-parachutistenpatrouilles. Intussen worden de Brusselse vliegvelden door de Belgische genie ondermijnd waardoor een vijandelijke luchtlandingsoperatie op de vliegvelden onmogelijk wordt.
15mei.jpg
Staf/55Li
Net zoals de meeste andere eenheden van de VOC's wordt ook het 55Li, met uitzondering van zijn instructiebataljon, naar Frankrijk gestuurd. De verplaatsing naar Frankrijk was echter totaal niet voorbereid. Er was geen voorafgaandelijke regeling met de Franse militaire noch burgerlijke overheid, er waren geen voorafgaandelijke verkenningen van kantonnementen, er was slechts proviand voor twee dagen en er bestond geen logistieke organisatie voor herbevoorrading in Frankrijk. Daarenboven moest de commandant van het 2VOC zelf vervoer per spoor regelen door de treinen te gebruiken die het 7de Franse leger van generaal Giraud naar Zeeland hadden gebracht. Het bevel om 55Li naar Frankrijk te evacueren kwam echter behoorlijk laat want de 13de mei om 16u00 hadden de Duitsers de Maas te Sedan al overgestoken en hun opmars naar de Atlantische kust ingezet met als objectief zoveel mogelijk geallieerde troepen te omsingelen.

I/55Li
Het bataljon bevindt zich nog steeds aan de zuidrand van Brussel waar het rond 17u00 het evacuatiebevel ontvangt. Ze krijgen opdracht om de volgende dag in drie etappes naar Gent te marcheren. Het bataljon brengt de nacht te Brussel door terwijl de bataljonsstaf vergeefs naar de nodige transportmiddelen zoekt.

II/55Li
Het IIde Bataljon Versterking wacht nog steeds in Waarschoot op beschikbare treinen om zich naar Frankrijk te begeven.
16mei.jpg
I/55Li
Het I/55Li wordt van Elsene naar Bekkerzeel, een klein gehucht ten westen van Sint-Agatha-Berchem, gestuurd met het oog op de komende aftocht naar Frankrijk.
17mei.jpg
Staf/55Li
De beide bataljons vertrekken naar Frankrijk weliswaar vanuit twee verschillende stations. De Staf/55Li heeft geen controle meer over de verplaatsing van zijn bataljon instructie.

I/55Li
Het Iste Bataljon Instructie verplaatst zich van Bekkerzeel naar het station van Groot-Bijgaarden waar ze kunnen instijgen op een trein die het bataljon naar Frankrijk zal brengen. I/55Li werd een pijnlijke voetmars naar Gent bespaard.

II/55Li
Het II/55Li verplaatst zich van Waarschoot naar het station van Eeklo waar ze een plaatsje op de trein naar Frankrijk kunnen vinden.
18mei.jpg

19mei.jpg
I/55Li in Frankrijk
De trein van het Iste Bataljon Instructie komt vast te zitten in Duinkerken wanneer blijkt dat de spoorbrug naar het zuiden reeds tot ontploffing werd gebracht. Het wordt stilaan duidelijk dat het bataljon zal worden afgesneden is door de oprukkende Duitse troepen en dat de verplaatsing naar het zuiden van Frankrijk niet langer mogelijk is.
20mei.jpg
I/55Li in Frankrijk
Het Iste Bataljon Instructie stelt zich onder het bevel van de Franse plaatscommandant van Duinkerken. Het detachement krijgt de verdediging van het kwartier rond de Pont Emmery toegewezen.

II/55Li in Frankrijk
Het treinstel met het IIde Bataljon Versterking wordt bij de doortocht van Abbeville gebombardeerd.
21mei.jpg
62Li_overzicht_Duitse_opmars.PNG
Duitse opmars van 16 tot 20 mei 1940
I/55Li in Frankrijk

In de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raakt het Iste Bataljon Instructie definitief ingesloten door de Duitsers. Door de te late beslissing om I/55Li naar het zuiden van Frankrijk te sturen wordt hun terugtochtweg afgesneden.

II/55Li in Frankrijk
Het bataljon is letterlijk door het oog van de naald gekropen en ontsnapt ternauwernood aan omsingeling door de Duitsers.
22mei.jpg
II/55Li in Frankrijk
Het IIde Bataljon Versterking laat na een nieuwe luchtaanval zijn trein achter te Eu. De manschappen marcheren verder naar het zuiden en kunnen uiteindelijk te Dieppe aan boord van een nieuw treinstel gebracht worden. Onderweg van Dieppe naar Rouen overlijdt Luitenant (Res) Kamen van de 5Cie/II/55Li te Malaunay.
23mei.jpg

24mei.jpg

25mei.jpg

26mei.jpg
I/55Li
Het I/55Li bereikt Bulskamp en vervoegt het "VOC in België", een geïmproviseerde formatie samengesteld uit alle troepen van de VOC's die de evacuatie naar Zuid-Frankrijk niet hebben gehaald en die naar België werden teruggestuurd. Het "VOC in België" wordt bevolen door de Staf van het 1VOC dat eveneens op 18 mei in Duinkerke kwam vast te zitten en dat moest rechtsomkeer maken naar Bulskamp. Kolonel Bruyère, commandant van het 1VOC wordt de bevelhebber van het "VOC in België". I/55Li staat nu onder zijn bevel.
27mei.jpg

28mei.jpg
II/55Li in Frankrijk
Het IIde Bataljon Versterking hergroepeert zich in Aniane in het Franse departement van de Hérault.
04 juni

II/55Li in Frankrijk
Het Commando van de Versterkings- en Opleidingscentra (HK/TRI) onder bevel van Luitenant-Generaal Wibier is ingegaan op een Frans verzoek om maar liefst 31.000 militairen te leveren voor het uitvoeren van veldwerken ten voordele van de Franse divisies opgesteld in tweede echelon langs de Seine, in Parijs en langs de Marne. Aan het 1ste en het 2de VOC wordt initieel gevraagd om een Versterkingsbataljon aan te duiden dat een werkbataljon zal samenstellen bestaande uit een bataljonsstaf en vier compagnies van 250 militairen, alles te samen 1.100 manschappen. Het II/52Li zal uiteindelijk de opdracht krijgen om dit erkbataljon samen te stellen.
08 juni

II/55Li in Frankrijk
Het II/55Li werd aangeduid om één compagnie van 250 man in versterking te sturen van het II/52Li. II/52Li, onder bevel van Cdt Langie, levert de bataljonsstaf en twee compagnies van 250 man. II/52Li wordt nog eens versterkt met één compagnie van II/55Li onder bevel van Luitenant Brouwers en één compagnie van II/56Li onder bevel van Onderluitenant Goossens. Initieel was het de bedoeling het werkbataljon naar Châlons-sur-Marne te sturen maar uiteindelijk vertrekt het 1.100 man sterke bataljon op 09 juni naar Bièvres (Seine-et-Oise) ten zuiden van Parijs.
11 juni

II/55Li in Frankrijk
Op 11 juni stijgt de compagnie van Lt Brouwers te samen met de rest van II/52Li uit in het station van Bièvres en bivakkeert in het park van het kasteel van Mathurins. II/52Li wordt ter beschikking gesteld van het Xde Franse Legerkorps. Cdt Langie probeert te weten te komen welke opdracht hij moet uitvoeren maar het bataljon wordt de eerste twee dagen niet ingezet. Intussen komen ook I/61Li, I/64Li en II/7ChA toe in Bièvres. Op 13 juni naderen de Duitsers de Parijse noordrand waarop Cdt Langie in overleg met de commandanten van andere werkbataljons besluit om naar het zuiden terug te keren. Het werkbataljon trekt terug via Etampes en Angerville naar Orléans. De bataljonscolonne wordt opgeslokt door een stroom vluchtelingen die zich naar het zuiden verplaatst. Wanneer het bataljon de volgende ochtend min of meer compleet Arpajon bereikt houden ze er halt om zich te herbevoorraden. Ze krijgen eten van het gemeentebestuur maar de rantsoenen zijn ontoereikend om de ganse groep militairen te voeden. Enkele koeien worden neergeschoten en geslacht om de manschappen te bevoorraden. De 14de juni wordt de terugtocht voortgezet vanaf 13u30. Cdt Langie beslist het bataljon op te delen in kleine groepjes die langs twee marsroutes (de N20 en een parallelle weg) verder naar het zuiden zullen trekken. Cdt Langie probeert in verbinding te blijven met de detachementen door met fiets tussen beiden marsroutes te pendelen. De 15de juni 's avonds krijgen ze te horen dat de Duitsers snel oprukken richting Orléans waarop beslist wordt de manschappen met alle mogelijke voertuigen te vervoeren richting Loire. De stad Olivet, op een tiental km ten zuiden van Orlèans, wordt als rendez-vous punt aangeduid. Slecht een derde van de manschappen slaagt erin de Loire over te steken de rest, waaronder Cdt Langie, wordt door de Duitsers gevangen genomen wanneer die op 16 juni de oevers van de Loire bereiken.
17 juni

II/55Li in Frankrijk
Het uitsturen van de werkbataljons was slecht voorbereid en de uitvoering van de opdracht liep volledig in het honderd. Het Franse leger was niet in staat de Duitse stormloop te stuiten en op 17 juni werd de Franse capitulatie aangekondigd. De terugkeer van het II/52Li naar zijn respectievelijke hergroeperingszone verliep niet van een leien dakje. Een groot gedeelte van de manschappen werd gevangen genomen en de rest keerde in kleine groepjes terug. Van de 500 uitgestuurde militairen van het II/52Li komen slechts een 300 tal terug, van de compagnies van II/55Li en II/56Li komt niemand terug.

Register van Gesneuvelden

5/II

KAMEN

Marcel

Lt
Res


07/07/1911

Antwerpen

22/05

Malaunay (F)


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com

Bibliografie en Bronnen

1.
L'armée belge de France en 1940, door Jean Jamart Col BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994
2.
Foto van Soldaat Alfons Heylen met zijn makkers tijdens zijn opleiding bij het 5Li in 1938. (foto en achtergrond informatie verstrekt door Remi Heylen)