De afloop

Militaire doden en gewonden

Bij gebrek aan nauwkeurige en volledige gegevens is het niet eenvoudig om de ellende van de Achttiendaagse Veldtocht zomaar in een reeks cijfertjes te vertalen. Toch wordt er aan de hand van de bestanden van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie en het Instituut voor Veteranen geschat dat de veldtocht ons leger zo'n 7.000 dodelijke slachtoffers kostte. Daarnaast wordt het aantal gewonde militairen op ongeveer 55.000 ingeschat.

De Belgische krijgsgevangenen

Gevangennames tijdens de veldtocht

Verschillende auteurs schatten het aantal Belgische militairen dat tijdens de Veldtocht gevangen genomen werd op ongeveer 50.000. Hieronder vallen de volgende collectieve overgaves:

Wie tijdens de campagne gevangen genomen werd, werd doorgaans onmiddellijk naar Duitsland op transport gezet.

Gevangennames bij de capitulatie

De rest van het veldleger werd op 28 mei als krijgsgevangen beschouwd. Daarvan werd een gedeelte door de bezetter gedemobiliseerd. Een ander deel trok er op eigen initiatief, of soms met toestemming van de militaire chefs, van onder en ging gewoon naar huis. Men schat dat om en bij de 150.000 militairen tijdens de eerste dagen na de capitulatie het leger verlieten.
Belgische_Krijgsgevangenen.jpg
Belgische krijgsgevangenen in de buurt van Brugge kort na de capitulatie.

De rest van de troepen die zich nog in Vlaanderen bevonden, werd gevangen genomen. Het zou hier eveneens om bijna 150.000 militairen gaan. Wie beroepsofficier of -onderofficier was, vloog in regel meteen naar Duitsland en kon aankijken tegen vijf jaar gevangenschap in een Stalag of Oflag. Heel wat dienstplichtigen werden nog in ons land door de bezetter gedemobiliseerd en naar huis gestuurd.

Entlassungsschein.jpg
Wie een beetje geluk had, kwam net na de overgave terug thuis op eigen houtje of met toestemming van de Duitse bezetter via een zogenaamd "Entlassungsschein".


Reeds op 5 juni 1940 vaardigde de Duitse overheid een richtlijn uit om de Vlaamse miliciens en bepaalde beroepscategorieƫn onder de Waalse miliciens naar huis te laten gaan. Deze richtlijn werd echter niet consequent uitgevoerd en het gros van de Vlaamse militairen belandde toch nog voor enige maanden in Duitsland.

krijgsgevangenen_stalag_XIA.jpg
Belgische krijgsgevangenen in Stalag 11A Altengrabow nabij Hannover.


Het Belgisch leger in Frankrijk

De ongeveer 200.000 soldaten die tijdens de veldtocht tijdig waren geƫvacueerd naar Frankrijk zouden nog tot het eind van de zomer doelloos in de Midi verblijven. De Belgische regering vluchtte na de Franse capitulatie medio juni naar Londen en liet de restanten van ons leger aan haar lot over. Met de hulp van het Rode Kruis en de Duitse bezettingsmacht werd bijna iedereen in augustus en september 1940 gerepatrieerd. De meesten mochten naar huis. Naar schatting 25.000 militairen werden echter naar de krijgsgevangenenkampen doorgestuurd.

Vijf jaar prikkeldraad voor sommigen

Eind 1940 stuurden de nazi's de de meeste Vlaamse krijgsgevangen miliciens in het kader van de Flamenpolitik terug naar huis. Aan die operatie kwam in het voorjaar van 1941 een eind. Wie geluk had of soms veinsde Vlaming te zijn, kon zo terug aan de slag in het bezette vaderland.

Tienduizenden beroepssoldaten en Waalse dienstplichtigen daarentegen bleven vastgehouden en velen moesten tegen hun wil tot in 1945 dwangarbeid verrichten in fabrieken en boerderijen doorheen gans Duitsland. Alleen officieren waren vrijgesteld van arbeid. De ontbering die de gevangenen te beurt viel, zou nog talrijke slachtoffers kosten. Bij de val van het naziregime zaten er nog zo'n 69.000 Belgische militairen in Duitse kampen.

Het onderstaande kaartje toont het resultaat van een - op het einde van 1943 - door de Belgische overheid uitgevoerde telling van de gevangenen in Duitsland. De positie van de verschillende kampen is bij benadering weergegeven.


View Belgische Krijgsgevangenen 1943 in a larger map


Bronnen

Gillet, E., 1989. Histoire des sous-officiers et soldats belges prisonniers de guerre 1940-1945. Belgisch Tijdschrijft voor Militaire Geschiedenis. 28 (3), 217-254.
Hautecler, G., 1970, L'origine et nombre des prisonniers de guerre belge 1940-1945, Revue Internationale d'Histoire Militaire, v.29, pp. 949-961