JP.jpgWielrijdersgroep der 15de Infanteriedivisie

Groupe Cycliste de la 15e Division d'Infanterie

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Verkenningseenheid van de infanterie

Ontdubbeld van
2de Regiment Jagers te Paard

Onderdeel van
18de Infanteriedivisie

Bevelhebber
Majoor André de Ryckman de Betz

Standplaats
Verbindingskanaal Maas-Schelde
Ondersector Turnhout-Arendonk van de Vooruitgeschoven Positie
Commandopost te Turnhout

Samenstelling
1ste Eskadron Fuseliers (Luitenant P. Weyel)


2de Eskadron Fuseliers (Luitenant Paul de Geradon)


3de Eskadron Mitrailleurs (Kapitein André Massart)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

De groep wielrijders van de 15de divisie werd op 22 september 1939 onder de wapens geroepen te Namen en samengesteld uit reservisten van de klassen 31 tot 34 van het 2JP. De eenheid verplaatste zich enkele dagen later naar Leuze om er onderdeel uit te maken van de Groepering Mathieu die de Frans-Belgische grens in midden België bewaakte. De groep bracht de ganse mobilisatiewinter door op diverse standplaatsen langsheen de grens met onze zuiderburen. Eind februari volgde de verplaatsing naar de Kempen.
10mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Grenspost_Poppel_1940.jpg
De grenspost van Poppel in 1940.
Op 10 mei 1940 is de groep aangehecht bij de 18de Infanteriedivisie en bezet een deel van de Vooruitgeschoven Positie langsheen het Verbindingskanaal Maas-Schelde in de Noorderkempen. De divisie moet bij een vijandelijke inval de bruggen over het Verbindingskanaal vernielen om de Duitse invallers trachten af te remmen. Daarna dienen de troepen zich terug te trekken achter het Albertkanaal.

De divisie is door het vertrek van het 39Li verre van volledig langsheen het Verbindingskanaal. Bovendien heeft het 3Gr twee bataljons moeten afstaan aan de Maritieme Basis voor de verdediging van kust. Ook 26A wordt elders ingezet.

Er resten de 18de Infanteriedivisie nog 4 infanteriebataljons aan de kanaaloever, samen met de eigen wielrijdersgroep en die van de 18de Infanteriedivisie. De divisie heeft wel de I/17A toegewezen gekregen om vuursteun te leveren bij een inval uit de richting Eindhoven. Deze kleine formatie moet een een bijzonder lang front van 40 Km bemannen.

De commandopost van de wielrijdersgroep staat te Turnhout en de troepen zijn als volgt verdeeld:
  • De staf van het 1ste eskadron versterkt het IIde bataljon van het 3de Regiment Grenadiers in de westelijke ondersector Oostmalle en bevindt zich op de commandopost van dit bataljon in dit dorp. Twee secties Hotchkiss mitrailleurs zijn eveneens toegevoegd aan dit detachement.
    • Het 2de en 3de peloton opereren van uit Meer en Meerle en zijn toegewezen aan de grensbewaking.
  • Het 1ste peloton van het 1ste eskadron en de twee overige secties mitrailleurs versterkten het Iste bataljon van het 3de Regiment Carabiniers in de oostelijke ondersector Arendonk.
  • Het 2de eskadron en het 3de eskadron (minus telkens één peloton) vullen het het IIde bataljon van het 3de Regiment Carabiniers aan in de centrale ondersector Turnhout.
  • Het 2de peloton van het 2de eskadron patrouilleert de grens van uit Poppel en Weelde.
  • De groep bemant daarnaast twee officiersverkenningen aan de grens: te Maarle ten noorden van Poppel en ten oosten van Arendonk.

Reeds om 05u00 wordt Turnhout gebombardeerd. Er vallen geen slachtoffers, maar de telefoonverbinding met de staf van de 18de divisie wordt verbroken.

Er wordt dan maar op estafetten overgeschakeld. Zo verneemt de groep rond 11u00 dat ze onmiddellijk het aantal militairen aan de grensposten moet verminderen en het overschot moet terugsturen naar Turnhout.

Die avond trekken vanaf 21u00 de eerste colonnes van de Franse 1ste Lichte Gemechaniseerde Divisie door de sector. Deze divisie is een onderdeel van het Franse 7de leger dat het zuidwesten van Nederland moet gaan versterken.
11mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Te Poppel, Weelde en Meerle wordt met de Franse pantservoertuigen afgesproken dat deze als herkenningsteken bij een mogelijke terugtocht over onze grens een vaantje in de kleuren van de Franse vlag zullen voeren. Rond de middag steken grote groepen Nederlandse militairen de grens over om weg te vluchten van het oorlogsgeweld.

Omdat ook de grensposten niet langer telefonisch bereikbaar zijn stuurt de groepscommandant rond 16u00 de Luitenant Woitrin per fiets naar de grens. Rond 19u00 keert de officier terug en rapporteert dat de post van Poppel is gebombardeerd en de postcommandant zwaargewond is afgevoerd. Weelde is eveneens door de Luftwaffe aangevallen en de grensovergang is geblokkeerd met de wrakken van een Franse colonne.

Intussen keren Onderluitenant de Saint-Hubert en Wachtmeester Caligaert terug van een patrouille richting Eindhoven en melden dat de vijand op weg is. Te Eindhoven werden gemotoriseerde eenheden gespot. Die avond opent de artillerie van de 18de divisie het vuur op de grenszone.
12mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
De groep krijgt te maken met een bijzonder druk verkeer richting zuiden. Vooreerst trekt het Franse 7de leger zich terug uit Nederland na de mislukte interventie. Daarnaast trachten heel wat Nederlandse militairen en burgers uit Noord-Brabant en Nederlands Limburg weg te komen. Tenslotte vervoegen ook de Belgische grensbewoners de vlucht naar het zuiden. De colonnes met burgers en militairen worden regelmatig aangevallen uit de lucht.

Majoor de Ryckman verneemt dat de brug over het Albertkanaal te Herentals is opgeblazen en duidt dan ook een meer zuidwestelijke terugtochtroute aan. Hij laat ook overgaan tot het opeisen van fietsen voor de vernietigingsdetachementen van de genie die zich nog in de buurt bevinden.

Tijdens de avond voert Luitenant Gillet vanuit Meerle drie bijkomende patrouilles uit om de precieze posities van de vijand te controleren.
13mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
De Duitsers duiken van bij het eerste daglicht in grote getale op langsheen de oever van het Verbindingskanaal Maas-Schelde. Rond Retie is het 3C vrijwel onmiddellijk betrokken bij vuurgevechten.

Om 07u00 komt de ganse 18de divisie onder Frans bevel te staan: Generaal Giraud van het 7de Leger moet de Duitsers in de Kempen trachten tegen te houden en heeft ook de Belgische troepen toegewezen gekregen. Even later wordt de grenspost van Meerle overvallen door pantserwagens en motorwielrijders. Het peloton van Luitenant Gillet trekt zich direct terug naar Hoogstraten om er de Franse troepen op te zoeken.

Het 2de eskadron moet twee FM30 lichte machinegeweren afstaan aan het 3C; de wapens zullen nooit meer gezien worden.

De pelotons van de Onderluitenanten de Saint-Hubert en Noel moeten vervolgens een strook grond zuiveren langsheen de kanaalzone tussen Ravels en Arendonk en ontdekken al snel dat het 3C hier nog steeds de oever in handen heeft.
14mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Rond 01u00 komt het bevel tot de aftocht:
  • het 1ste Eskadron te Hoogstraten trekt zich terug naar Vremde op de zuidelijke oever van het Albertkanaal
  • het 2de Peloton van het 2de Eskadron verlaat Poppel en Weelde en hergroepeert in Turnhout
  • de Staf verlaat Turnhout en zoekt eveneens Vremde op

De eskadrons worden vervolgens eveneens naar Vremde nabij Kontich gezonden en om 08u00 is de groep er weer compleet, met uitzondering van het peloton van het 1ste eskadron dat te Retie met het 3C meevecht en er de achterhoede voor de Carabiniers levert. Dit detachement vertrekt om 10u00 naar Vremde.
15mei.jpg
t_antwerpen.jpg
De groep wordt te Vremde even in reserve geplaatst. Er wordt van de rust gebruik gemaakt om de fietsen te onderhouden en het beschadigde en verloren gegane materiaal te vervangen.
16mei.jpg
t_antwerpen.jpg
Tijdens de avond wordt de groep doorgestuurd naar Antwerpen om er de Schedetunnels te bewaken. In 1940 was de Schelde slechts ondertunneld door de Sint-Anna voetgangerstunnel en de Waaslandtunnel (de 'konijnenpijp') die zeven jaar voor het uitbreken van het conflict geopend werd. De groep vertrekt richting stad.
17mei.jpg
t_antwerpen.jpg
De groep heeft posities ingenomen nabij de beide Scheldetunnels. Met zandzakjes worden een steunpunt aangelegd nabij elke tunnelmond van de voetgangerstunnel en de autotunnel. Het westelijke uiteinde van de autotunnel wordt overgenomen door een detachement onder leiding van Kapitein Massart. De kapitein lost er de 23ste Compagnie van het 1ste Regiment Speciale Vestingseenheden Antwerpen (1SVE) af.

De Jagers te Paard worden ook verantwoordelijk voor het regelen van het verkeer door te tunnels en zijn de ganse dag druk in de weer met het doorsturen van Belgische en Franse eenheden naar de linkeroever. De beide tunnels werden ondermijnd door de Franse genie die bij elke tunnel een vernielingsdetachement heeft achtergelaten. De Belgische genie houdt een motorboot klaar om de wielrijders te kunnen evacueren in geval van een voortijdige vernietiging van de tunnels.
18mei.jpg
t_waasland.jpg
Rond 04u00 is de evacuatie van voertuigen uit Antwerpen via de Waaslandtunnel voltooid. De tunnel zal dan alleen nog gebruikt worden door het voetvolk van de laatste infanterie-eenheden uit de Versterkte Positie Antwerpen. Na doortocht van de laatste infanteristen worden zes Franse vrachtwagens vol explosieven de tunnel ingereden en om 05u25 gaat de konijnenpijp met een enorme knal de lucht in. Om 07u00 blazen de Franse genisten ook de voetgangerstunnel op.

De laatste manschappen van de groep trekken vervolgens de Schelde over via de noodbrug van Hoboken. Ook die overgang wordt die ochtend vernield door de genie. Twee officieren inspecteren daarop de uitgangen van de tunnels op de linkeroever en melden dat de kunstwerken vernield zijn. Dit laatste zal later blijken een verkeerde inschatting te zijn voor wat de voetgangerstunnel betreft.

Majoor de Ryckman plaatst zijn mannen onder het bevel van de 17de divisie die op de dijk tussen Kruibeke en Kallo een verdedigingslinie zal opwerpen om de aftocht door het Waasland te beveiligen. De groep van de Ryckman wordt aangevuld met de drie pelotons verkenners van de infanterieregimenten van de 17de divisie en de compagnie T13 tankjagers van de divisietroepen en wordt naar het Hoofd van Vlaanderen gestuurd:
  • de Ryckman installeert zijn commandopost te Zwijndrecht
  • het 1ste eskadron bewaakt de middensector rond de uitgang van de Waaslandtunnel
  • het 2de eskadron stelt zich in het zuiden op te Burcht
  • het 3de eskadron neemt het uiterste noorden langs de Scheldeoever nabij Kallo voor haar rekening

Ook het 8J en 9J bevinden zich langsheen de dijk. Even na 07u00 ziet men de Nazi vlag verschijnen op de toren van de Antwerpse kathedraal.
19mei.jpg

20mei.jpg

21mei.jpg

22mei.jpg

23mei.jpg

24mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
De groep kantonneert aan het eind van de dag te Sijsele en komt onder het bevel van de 17de Infanteriedivisie te staan.
25mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
De wielrijders blijven de ganse voormiddag te Sijsele.

Het 9Li is de vorige nacht weggeroepen van het Afleidingskanaal om het Leie-front in het zuiden te gaan versterken en de 17de divisie spreekt alle overgebleven eenheden aan om de ondersector van het 9Li over te nemen. Majoor Ryckman stuurt zijn troepen naar Kleit en ontplooit vervolgens zijn eenheid achter de linies van het 3C. De eenheid wordt in twee groeperingen verdeeld en zet zich aan het graven nabij Kallekensbos.

Rond 16u00 wordt één van de beide groeperingen onder leiding van commandant de Witte de Haelen naar het front nabij Adegem gezonden om er het sterk uitgedunde 3C te gaan versterken. De groepering vordert naar het Drongengoedbos.

De tweede groepering wordt onder bevel geplaatste van kapitein Massart en aangehecht bij het 3J nabij Balgerhoeke. Het Vde legerkorps heeft plannen om een tegenaanval uit te voeren om de Duitse oversteek over het kanaal rond Balgerhoeke terug te werpen, maar die ambities blijken te hoog gegrepen en aan het eind van de dag moeten de eenheid verder terrein prijsgeven.

De opdracht van de groep beperkt zich dan maar tot het helpen dekken van de aftocht van de infanterie uit de kanaalzone.
26mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Tijdens de nacht van 25 op 26 mei trekken de Belgen zich terug van het Afleidingskanaal rond Balgerhoeke.

De beide groeperingen worden aan het eind van de dag opnieuw samengevoegd en verzameld nabij het kasteel van Beernem. De manschappen brengen hier de nacht door.
27mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
De groep wordt aangehecht bij het 1C dat zijn commandopost opgesteld heeft in een hoeve nabij Drongengoedbos. Majoor de Ryckman ontvangt de opdracht om zijn wielrijders te ontplooien op het derde echelon achter de stellingen van het 1C, langsheen de baan van Knesselare naar Maldegem.

De eskadrons zijn nog maar net ter plekke wanneer een tegenbevel volgt om enkele huizen ten noorden van Knesselare te bezetten en in te richten als geimproviseerde steunpunten. De stellingen langs de baan van Knesselare naar Maldegem zullen overgenomen worden door het terugtrekkende 1C en een detachement van het 4Cy.

De situatie aan het front wijzigt bijzonder snel en om 17u00 wordt ook deze stelling opgegeven. Het eskadron moet nu terugkeren naar Beernem, dit keer om er een bruggenhoofd uit te bouwen rond de brug over het Kanaal van Gent naar Brugge dat een belangrijke rol zal spelen bij de terugtocht van de Belgen uit het gebied.

Te Beernem heerst de grootse verwarring en niemand is zeker van de juiste opdracht van de groep. Rond 22u00 wordt de missie verduidelijkt door de staf van de 18de divisie. Beernem zal niet bezet worden, de brug wordt niet verdedigd en de wielrijders moeten terugtrekken naar Oostkamp. Het peloton van Luitenant Garcey zal achterblijven te Beernem als achterwacht.

Het eskadron wielrijders van de 6de divisie passeert rond dat tijdstip door Beernem en Majoor de Ryckman beveelt ook deze troepen om Oostkamp te vervoegen.
28mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
De laatste detachementen van de groep verlaten Beernem rond 02u00 en bereiken enkele uren later Oostkamp. De tocht verloopt door de grote drukte op de wegen ten zuiden van het Kanaal van Gent naar Brugge in de grootse chaos. Het is de wielrijders meer dan duidelijk dat de weerstand van ons leger op zijn laatste benen loopt.

Majoor de Ryckman verneemt het nieuws van de capitulatie rond 06u00 op de commandopost van generaal Six, chef van de 18de divisie.

Register van Gesneuvelden

2/Gp Cy

BERLAIMONT

Joseph, P.J.

Sdt
Mil
30

11/05/1910

Bois-de-Villers

15/06

Antwerpen


1/Gp Cy

BODART

Jules, J.Gh.

Sdt
Mil
34

21/10/1914

Marchovelette

18/05

Antwerpen


3/Gp Cy

CARLIER

Roger, E.O.

Sdt
Mil
34

10/11/1912

Fagnolle

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

CHOQUET

Louis, A.

Sdt
Mil
34

21/09/1904

Binche

29/05

Oostende

SM24?
2/Gp Cy

CORDIER

Albert, A.

WM
Mil
34

12/10/1914

Namur

23/05

Maldegem


Gp Cy

DE GERADON

Pierre, Ch.P.

Lt



25/05/1908

Liège

20/05

Antwerpen


1/Gp Cy

DECHAMPS

Albert, A.E.

Sdt
Mil
34

20/12/1914

Andoy-Wierde

19/05

Melsele


1/Gp Cy

DUBOIS

Georges, E.A.

Sdt
Mil
34

11/05/1914

Fontaine-l'Evêque

14/05

Retie


1/Gp Cy

DUFRANE

Porphyre, R.

Sdt
Mil
34

23/03/1914

Grand-Reng

26/05

Adegem


3/Gp Cy

FERAUGE

Gaston, J.Gh.

Sdt
Mil
34

24/08/1914

Vodecée

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

FRANCOIS

Louis, A.J.

Sdt
Mil
33

04/01/1913

Bailleul

14/05

Retie


1/Gp Cy

GLAS

Emile

Sdt
Mil
34

17/12/1913

Trith-Saint-Léger (F)

19/05

Zwijndrecht

Of + 18/5?
1/Gp Cy

GOMY

Oscar, D.J.

Brig
Mil
31

31/05/1911

Jumet

14/05

Retie


2/Gp Cy

GURNET

Léon

Sdt
Mil
34

?

?

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

LEFEVRE

Julien

Sdt
Mil
34

06/08/1914

Farciennes

13/05

Meerle


2/Gp Cy

LEGLISE

René

Sdt
Mil
33

?

?

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

LEROY

Léonard

Sdt
Mil
33

20/03/1913

Péronnes-lez-Binche

28/05

Leke


2/Gp Cy

LETON

Louis, J.

Sdt
Mil
34

05/09/1914

Courcelles

19/05

Melsele


1/Gp Cy

MIGNON

Pierre

Sdt
Mil
31

15/10/1911

Marchienne-au-Pont

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

OGER

Alexis, G.

Brig
Mil
34

03/10/1914

Fraire

19/05

Melsele


2/Gp Cy

PETIT

Florimond, F.

Brig
Mil
32

23/05/1912

Nettinne

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

PIERRE

René, F.

Sdt
Mil
34

06/03/1914

Noville-sur-Mehaigne

06/06

Ieper


2/Gp Cy

TORDEUR

Evans, G.F.

Sdt
Mil
33

25/12/1913

Braine-l'Alleud

19/05

Zwijndrecht


2/Gp Cy

VERZWYMELEN

Germain, O.

Brig
Mil
32

23/07/1912

Couillet

19/05

Zwijndrecht


1/Gp Cy

WARNON

Eugène, J.J.

Sdt
Mil
34

05/12/1914

Evrehailles

21/05

Antwerpen


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com
GpCy15Div_Sdt_Bodart.jpg
GpCy15ID_Brig_Gomy.jpg


Sdt Bodart
Brig Gomy


Bibliografie en Bronnen

Stassin, G., jaartal onbekend, Cavalerie Motorisée, Brussel: Tank Museum.