L.jpgWielrijdersgroep der 18de Infanteriedivisie

Groupe Cycliste de la 18e Division d'Infanterie

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Verkenningseenheid van de infanterie

Ontdubbeld van
2de Regiment Lansiers

Onderdeel van
18de Infanteriedivisie

Bevelhebber
Kapitein-commandant J. Crémer

Standplaats
Vooruitgeschoven Positie Verbindingskanaal Maas-Schelde
Ondersector Arendonk - De Maat
Commandopost te Retie

Samenstelling
1ste Eskadron (Luitenant L. Picalausa)


2de Eskadron (Kapitein-commandant P. Schmidt)


3de Eskadron (Kapitein-commandant L. Populaire)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

Op 17 september 1939 werd de Groep Wielrijders van de 18de Infanteriedivisie onder de wapens geroepen te Etterbeek. Een goede week later vertrok de nieuwe eenheid samen met zijn divisie naar het Kamp van Beverlo voor een trainingsperiode. Op 4 oktober werd de ganse divisie per trein naar onze kust gebracht. De groep wielrijders werd rond Nieuwpoort en Diksmuide belast met het bewaken van de toegangswegen uit Frans-Vlaanderen. Enkele maanden later, op 4 maart 1940, verhuisde de eenheid naar de Kempen.
10mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
GpCy18ID_KempischFamilieHotel.jpg
Het Kempisch Familie Hotel waar het 1ste Eskadron op 10 mei 1940 zijn commandopost had.
Op 10 mei 1940 is de groep nog steeds aangehecht bij de 18de Infanteriedivisie en bezet een deel van de Vooruitgeschoven Positie in de Noorderkempen langsheen het Kanaal Schoten-Turnhout-Dessel, een waterweg die deel uit maakt van het Verbindingskanaal Maas-Schelde. De divisie moet bij een vijandelijke inval de bruggen over het Verbindingskanaal Maas-Schelde vernielen om de Duitse invallers trachten af te remmen. Daarna dienen de troepen zich terug te trekken achter het Albertkanaal.

De divisie is door het vertrek van het 39Li verre van volledig. Bovendien heeft het 3Gr twee bataljons moeten afstaan aan de Maritieme Basis voor de verdediging van kust. Ook 26A wordt elders ingezet.

Er resten de 18de Infanteriedivisie nog 4 infanteriebataljons aan de kanaaloever, samen met de eigen Wielrijdersgroep en de Wielrijdersgroep van de 15de Infanteriedivisie. De divisie heeft wel de I/17A toegewezen gekregen om vuursteun te leveren bij een inval uit de richting Eindhoven. Deze kleine formatie moet een een bijzonder lang front van 40 Km bemannen.

De groep verdedigt samen met het I/3C de ondersector Arendonk-De Maat van het Verbindingskanaal. De vier bruggen over het kanaal vormen de belangrijkste strategische punt binnen de ondersector. Brug 2, de oude draaibrug te Retie, ligt op de belangrijkste toegangsweg uit Nederland.

De ondersector van de wielrijdersgroep is zo'n 8Km breed en er wordt dan ook geopteerd om een verdediging in steunpunten te organiseren. De stafgroep van Majoor Servais bevindt zich in "Den Brand" nabij Retie. Ook de medische hulppost is hier ingericht. Het 1ste eskadron is opgesteld tussen Brug 3 en Brug 1 en heeft zijn commandopost gevestigd in het "Kempisch Familie Hotel". Het eskadron beschikt nabij Brug 2 eveneens over een C47 anti-tankkanon om de baan van Postel onder vuur te houden. Het 2de eskadron heeft zijn commandopost te Witgoor en dekt de kanaalzone tussen Brug 1 en Brug 0. Het 3de eskadron is verdeeld in negen gevechtsgroepen die evenveel bunkers langs de kanaaloever bezetten (bunker E12 tot en met E19 (er was een nummer E13bis)).

Voor de linies van de groep is parallel met de grens een strook grond tussen De Maat en de baan naar Postel onder water gezet. Ten noorden van het kanaal bemant de groep ook een alarmpost aan de grensovergang te Postel.

De groep verneemt het algemeen alarm van de divisiestaf rondom 02u00 en meldt twee uur later dat alle detachementen op post zijn en hun stellingen hebben ingenomen. Een sectie mitrailleurs van de groep wielrijders van de 15de infanteriedivisie verzekert de luchtafweer. De kanonnen van het 17A staan opgesteld te Den Brand voor algemene vuursteun.

Om 11u00 worden de kanaalbruggen in de sector van de groep op bevel vernield. Op de steunmuur van Brug 2 worden versperringsdraden gespannen. De rest van de dag wordt bang afgewacht.

Even na 16u00 vertrekken drie patrouilles richting Nederland. Elke patrouille bestaat uit drie wielrijders en wordt aangevoerd door een officier. Er is ook telkens een motorwielrijder aanwezig om een snelle verbinding met Retie te verzekeren in geval van onraad. Twee patrouilles vertrekken langsheen de baan naar Eindhoven. De derde ploeg tast de route via Postel en Heersel af. De patrouilles ontdekken niets en keren weer terug.

Retie en Dessel krijgen rond 17u45 te maken met een korte Duitse luchtaanval.
11mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Tijdens de nacht worden nog eens twee patrouilles richting Nederland uitgevoerd.

Even na 00u30 krijgt de groep te horen dat ten zuiden van de eigen linies het Cavaleriekorps zijn deel van de vooruitgeschoven positie langsheen het Kempisch Kanaal zal ontruimen en dat de stellingen bijgevolg moeten verlengd worden om de achtergelaten posities te bemannen. De groep krijgt aansluiting met de eskadrons wielrijders van de 6de en 9de infanteriedivisies die de kanaaldriehoek rond Mol bezetten tot aan het Albertkanaal.

Zodra het dag geworden is, komen de eerste elementen aan van het Franse 7de leger die volgens plan richting 's Hertogenbos oprukken. De Franse 4e Dragons Portés trekken vanaf 06u00 voorbij en vorderen in de richting van Ardendonk en Turnhout.

Tijdens de ochtend wordt bunker E16 nabij Brug 2 kortstondig beschoten door een vijandelijk vliegtuig.

Even na 18u00 meldt een nieuwe patrouille van de groep dat de Duitsers Eindhoven binnengevallen zijn en nog geen drie kwartier later wordt de grenspost te Poppel aangevallen. De ploeg wielrijders van de grenspost trekt zich onmiddellijk terug en de I/17A opent het vuur. De vijand zal evenwel de komende dag afwachten alvorens in grote getale de grens over te steken.
12mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Tijdens de nacht vindt een belangrijke ontwikkeling plaats ten zuiden van de ondersector die door de groep verdedigd wordt. Vanaf 02u00 trekken de eskadrons wielrijders van de 6de en 9de infanteriedivisies zich weg uit de zone rond Mol. Hierdoor komt de zuidflank van de groep open te liggen.

Majoor Servais verneemt vervolgens dat alle bruggen over het Albertkanaal buiten de Versterkte Positie Antwerpen nu vernield zijn en zijn groep zich bij een eventuele terugtocht naar Wijnegem dient te begeven om aldaar het kanaal over te steken.

De manschappen van Servais moeten voorlopig echter nog op post blijven en raken rond het middaguur betrokken in vuurgevechten wanneer de vijand nu de Belgische grens oversteekt. Bijgestaan door de Franse 4e Dragons Portés houden de wielrijders de vijand lang genoeg tegen. Rond 15u00 kunnen de Franse pantserwagens twee voertuigen vijandelijke voertuigen op de baan van Postel uitschakelen.

Ook een Duitse aanval op de sluis nabij het kanalenkruispunt te Dessel kent geen succes en de Belgisch-Franse strijdmacht lijkt aanvankelijk de situatie in handen te hebben.

Rondom 22u00 kunnen Duitse infanteristen onder dekking van de duisternis de zuidelijke oever van het kanaal bereiken en drie kwartier later valt het brugwachtershuis aan Brug 2 in handen van de vijand. Van hieruit wordt de commandopost van het 1ste eskadron in het "Kempisch Familie Hotel" beschoten.
13mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Om 00u30 wordt een detachement van het 1ste eskadron naar "Den Brand" uitgestuurd om even later terug te keren naar Brug 2 waar de manschappen onder vuur vallen van uit het hotel. De Duitse troepen trekken zich echter enkele uren later uit het hotel terug en verdwijnen richting kanaaloever.

Het Franse 7de leger keert inmiddels alweer terug naar het zuiden en de laatste Franse tanks verdwijnen uit de zone van de groep Servais rond 10u00.

De ganse dag door blijven de schermutselingen aanhouden. De vijand brengt een kanon in stelling tegenover bunker E16 en tracht de mitrailleurs te verdrijven. Om 16u00 volgt een nieuwe Duitse aanval op het 2de eskadron. Het eskadron moet nu wel langzaam terrein prijsgeven en bunker E15 valt in Duitse handen. Tijdens de avond verplaatst Majoor Servais zijn commandopost naar Dessel.

Servais krijgt te horen dat het Albertkanaal opgegeven wordt en zijn groep zal worden ingezet om de aftocht van het 3C te dekken.
14mei.jpg
t_verbindingskanaal.jpg
Luitenant Picalause van het 1ste eskadron laat rond 05u30 weten dat hij weer meester is van zijn stelling, maar even later volgt het definitieve bevel om de Vooruitgeschoven Positie op te geven. Ter voorbereiding van de aftocht installeert Servais zich opnieuw te Retie.

De eskadrons zullen ten westen van Retie de Kleine Nete moeten oversteken om zich vervolgens ten noorden van het 3C op te stellen en stapsgewijs hun aftocht te dekken. Via Kasterlee, Poederlee en Grobbendonk komen de eenheden aan op het Albertkanaal.

De wielrijders kunnen met de fiets in de hand het kanaal oversteken via een loopbruggetje van de genie. De motorfietsen en wielvoertuigen worden via Oostmalle afgeleid om te Wijnegem over te intacte brug de zuidelijke oever te bereiken. Vervolgens worden alle elementen opnieuw gehergroepeerd te Broechem. De manschappen rusten hier even uit en verlaten het dorp om 16u30. Twee uur later staat de ganse groep in Mechelen.
15mei.jpg
t_antwerpen.jpg
Na een korte rustperiode wordt de groep via Mortsel doorgestuurd naar Bouchout. Om 20u30 komen de colonnes aan en worden kantonnementen voor de nacht opgezocht. Ook het hoofdkwartier van de 18de divisie bevindt zich te Bouchout en de groep wordt verantwoordelijk voor de nabije verdediging van de staf.
16mei.jpg
t_antwerpen.jpg
Na een ganse dag te Bouchout te hebben verbleven, verplaatst het hoofdkwartier van de 18de infanteriedivisie zich naar Temse. Ook de groep wielrijders volgt en verzekert nog steeds de nabije veiligheid. Via Mortsel en Kontich trekken de wielrijders in de late namiddag naar Boom. Vervolgens gaat het naar Puurs en daarna wordt via de militaire noodbrug van Temse de Schelde overgestoken.
17mei.jpg
t_antwerpen.jpg
De groep bereikt de westelijke oever van de Schelde te Temse even na 02u00. De manschappen krijgen rust tot 13u30. Vervolgens wordt de groep aangehecht bij de 15de infanteriedivisie en doorgestuurd naar Vremde. De groep zal er assistentie verlenen bij de ontruiming van de zuidelijke sector van de Versterkte Positie Antwerpen.

De colonne wielrijders vertrekt om 14u45. Via Hemiksem, Wilrijk en Mortsel wordt rondom 18u00 Vremde bereikt. Aldaar wordt de groep aangehecht bij de 15de infanteriedivisie en in drie detachementen verdeeld: het 1ste eskadron en een sectie mitrailleurs vertrekt naar het 43Li te Moor. Het 2de eskadron met ook een sectie mitrailleurs vervoegt het 42Li op de baan Antwerpen-Lier en twee peloton van respectievelijk het 1ste en het 2de eskadron stellen zich samen met de laatste sectie mitrailleurs onder bevel van het 31Li.

Ten gevolge van een Duitse doorbraak nabij het stedelijk kerkhof van Lier worden deze versterkingen naar het front aan de Nete gestuurd, samen met de Iste groep van het 17A en de compagnie T13 tankjagers van de Versterkte Positie Namen. De eenheden gaan in actie tot even na 23u00 en worden teruggeroepen wanneer de Duitse dreiging verdwenen is.
18mei.jpg
t_antwerpen.jpg
Rond 03u00 meldt het 1ste peloton te Waarloos dat er gevechten uitgebroken zijn op zo'n 500 meter voor hun positie en de Belgische troepen zich terugplooien. Het detachement blijft nog zo'n anderhalf uur op zijn stellingen en gaat er vervolgens zelf van door om niet door de Duitsers ingehaald te worden.

De aftocht uit de Versterkte Positie Antwerpen loopt op haar einde en de groep verzamelt rondom 09u00 bij de brug van Temse. Na de oversteek van de Schelde zetten de wielrijders zich op weg naar Sint-Martens-Latem om opnieuw de 18de infanteriedivisie te vervoegen. Onderweg wordt de bestemming gewijzigd in Sint-Amandsberg zodat de groep de aftocht van de infanterie van de divisie kan blijven dekken. De lansiers komen hier aan rondom 20u15.
19mei.jpg
t_gent.jpg
Het 39li, 3C en III/3Gr van de 18de infanteriedivisie zijn de vorige avond onder dekking van de aangekomen op hun nieuwe posities tussen Oostakker en Destelbergen.

De groep wielrijders ontvangt versterking van de 5de en 6de compagnies van het Bataljon Grenswielrijders Limburg en wordt uitgezet op de grote wachtposten in het voorterrein van de stellingen van de divisie. Het 1ste eskadron bewaakt de linies van het 3C. Het 2de eskadron voert de zelfde taak uit ten behoeve van het 33Li. Beide eskadrons worden versterkt met telkens twee T13 tankjagers en een sectie mitrailleurs van hun 3de eskadron.
20mei.jpg
t_gent.jpg
De opdracht van de groep blijft ongewijzigd.
21mei.jpg
t_gent.jpg
Ook voor een laatste dag blijft de groep de linies van de 18de infanteriedivisie bewaken, daarbij aangevuld met de 5de en de 6de compagnies van het Bataljon Grenswielrijders Limburg. Bij contact met de vijand raakt Kapitein-commandant Schmidt even voor het middaguur zwaar gewond. Hij wordt per ambulance afgevoerd. Schmidt zal even later te Sint-Amandsberg overlijden.
22mei.jpg
t_gent.jpg
Op de Conferentie van Ieper tussen de Belgen, Fransen en Britten is beslist dat het front achteruit moet. Het Belgische leger zal de aftocht naar de Leie aanvatten en rondom Gent worden de Belgische posities herschikt en wordt het Bruggenhoofd Gent opgegeven. De 16de en de 18de infanteriedivisies zullen de stad verdedigen. De 1ste infanteriedivisie zal de stad verlaten en naar de streek van Kortrijk verhuizen. De 2de en de 4de infanteriedivisie zullen het Bruggenhoofd Gent verlaten, terwijl ten zuiden van de stad de 1ste Divisie Ardeense Jagers en de 5de infanteriedivisie nog achter de Schelde moeten blijven tot de nacht van 23 op 24 mei en zich vervolgens ook achter de Leie moeten terugtrekken.

De 18de infanteriedivisie verlaat aan het eind van de dag de sector Oostakker - Destelbergen en zet zich op weg naar de Gentse binnenstad. De eskadrons van de groep wielrijders vormen de achterhoede tijdens de verplaatsing en blijven de hun op 19 mei toegewezen regimenten dekken. Tijdens de aanvang van de mars duiken de eerste Duitse voorhoedes op. De divisieartillerie komt tussenbeide om de afmars te dekken.
23mei.jpg
t_gent.jpg
Nadat de infanterie van de 18de divisie aangekomen is in de Gentse binnenstad en zich aldaar ingraaft, trekt de groep wielrijders verder naar zijn nieuwe kantonnementen. De lansiers komen rondom 05u30 aan op de baan Gent-Drongen en gaan hier in reserve. In de binnenstad wordt hun rol overgenomen door detachementen van het Bataljon Grenswielrijders Limburg en het 2de Licht Regiment van de Rijkswacht.

Die ochtend reeds slagen de Duitse troepen er in om door te dringen tot in de Gentse binnenstad. Met heel wat bluf worden duizenden militairen van vooral het 3C, 39Li en 41Li gevangen genomen. Gent valt zonder noemenswaardige gevechten. Het 1ste eskadron wordt rondom 12u30 opgetrommeld om het hoofdkwartier van de 18de divisie te Drongen te gaan verdedigen nadat daar het nieuws van de massale overgaves te Gent is toegekomen. De groep wordt er toegewezen aan de laatste reservemacht van de divisie.

Rondom 22u30 volgt het bevel tot de aftocht uit Gent. De eenheden te voet moeten om 02u30 afmarcheren, gevolg een uur later door de wielrijders.
24mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Nadat de groep tijdens de nacht Gent verlaten heeft, worden de manschappen doorgestuurd naar Oostkamp. De 18de divisie zal nieuwe posities innemen langsheen het Afleidingskanaal van de Leie. De bagagecolonnes worden voorop gestuurd naar Hansbeke. Het 1ste eskadron dekt de aftocht van het 39Li. Het 2de eskadron vormt opnieuw de achterhoede van het 3Gr.

De groep komt aan te Oostkamp rondom 07u30. De 18de divisie is onder het commando van het Vde legerkorps komen te staan.
25mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Aan het Afleidingskanaal van de Leie voeren de Belgen een omvangrijke positiewissel uit. De 6de infanteriedivisie heeft in de nacht van 24 op 25 mei het 9Li naar het zuidelijk front aan de Leie moeten sturen om er de Duitse doorbraak rond Kortrijk trachten te keren. In de ochtend krijgen ook de divisiestaf en het 1Gr het bevel om naar de Leie te vertrekken. De 6de divisie zal afgelost worden door de 18de infanteriedivisie.

De 18de divisie zal voor de nakende actie aan het Afleidingskanaal samengesteld worden uit de volgende eenheden:
  • IIde bataljon van het 3Gr
  • IIde bataljon van het 3C
  • Iste bataljon van het 39Li
  • IVde bataljon van het Regiment Speciale Vestingstroepen Antwerpen
  • 7de Jagers te Voet
  • 1ste Carabiniers
  • Groep Cyclisten van de 18de infanteriedivisie

Dit geheel zal artilleriesteun ontvangen van de vier groepen van het 6A. De Iste en IIIde groep van het 13A leveren bijkomende vuurkracht van op hun nieuwe posities te Kleit Kampel en Prinsenveld. Drie secties C40 Bofors kanonnen van de IXde groep van het 1DTCA staan in voor de luchtafweer.

De wielrijders blijven de ganse dag te Oostkamp.
26mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Die dag komt een groep van 36 verloren gewaande wielrijders opnieuw toe bij de eenheid. De manschappen werden tijdens de voorbije dagen opgevangen door een depot voor verdwaalde militairen en doorgestuurd naar Oostkamp.

Om 15u15 krijgt de bevelhebber de opdracht om de op voorhand verkende stellingen van Drongengoedbos in te nemen op de baan Knesselare-Ursel. Om 18u30 meldt de groep dat alle eenheden ontplooid zijn op deze positie.
27mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Net voor middernacht heeft de groep het bevel gekregen om terug te keren naar haar oude posities rond Drongengoedbos en zich vervolgens op Oedelem te richten. De wielrijders staan onder het operationeel commando van het 3C en bereiken rond 04u15 de hun toegewezen positie. Rond 06u00 wordt de groep dan weer overgeheveld naar de 17de infanteriedivisie en worden de bevelen vanuit de commandopost van de divisie te Veldhoek uitgevaardigd. De wielrijders blijven in de buurt stand-by en zoeken rond de middag dekking in de bossen rond Bogaarden. Tussen hen en de Duitse linies bevinden zich op dat ogenblik nog elementen van het 39Li.

Vervolgens neemt de chaos toe en volgen bevel en tegenbevel mekaar op. Om 16u15 loopt een bevel binnen om Maldegem en Strooibrug in te nemen en naar Burkel te gaan om er bevelen van het Vde legerkorps in ontvangst te nemen. Nog geen twee uur later volgt een bevel tot terugtocht naar Oostkamp. De groep komt hier aan rond 19u00 na onderweg enkele keren aangevallen te zijn door de Luftwaffe. De kantonnementen zijn nog maar nauwelijks toegewezen of er volgt alweer een zware luchtaanval.
28mei.jpg
t_afleidingskanaal.jpg
Om 02u00 heeft de groep nog het bevel ontvangen om zich naar Sint-Andries nabij Brugge te begeven waar zich ook het Groot Hoofdkwartier bevindt. De manschappen zijn nog onderweg wanneer het nieuws van de capitulatie hen bereikt.

Register van Gesneuvelden

Gp Cy

DE PAUW

François

Sdt
Mil
34

11/07/1913

Haine-Saint-

14/05

Lier


2/Gp Cy

LEPOUDRE

Frans, J.

Sdt
Mil
34

04/04/1914

Roeselare

24/05

Gent

Kogel
Gp Cy

SCHMIDT

Paul, E.P.

Cdt



14/05/1899

Liège

21/05

Sint-Amandsberg


2/Gp Cy

VAN HEULE

Irené, A.

WM
Mil
34

05/06/1912

Merendree

23/05

Gent


Gp Cy

VANDERKELEN

Henri

Sdt
Mil
34

25/02/1913

Ohain

24/05

Ruiselede


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com
GpCy18Div_WM_Van_Heule.jpg



WM Van Heule



Bibliografie en Bronnen

Stassin, G., jaartal onbekend, Cavalerie Motorisée, Brussel: Tank Museum.
Dossier Groep Wielrijders 18de Infanteriedivisie, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere.