Iste Legerkorps (I/LK)

Ier Corps d'Armée (I/LK)

Overzicht op 10 mei 1940

1ste Legerkorps_Generaal_Vander_Veken_Alexis-Mathieu-Julien.jpg
Luitenant-generaal Alexis Vander Veken

Type
Legerkorps van het actief leger
Ontdubbeld van
n.v.t.
Bevelhebber
Luitenant-generaal Alexis Vander Veken
Stafchef
Kolonel SBH J. Frankignoul
Onderstafchef
Majoor SBH E. Bedoret
Commandant Artillerie (CA)
Generaal-majoor Jules Renard
Commandant Genie (CGn)
Kolonel A. Vandezande
Commandant Transmissietroepen
Majoor M. Renaut
Commandant Transportkorps
Luitenant-kolonel F. Frans
Commandant Gezondheidsdienst
Geneesheer Generaal-majoor V. De Keersmaekers
Commandant Paardenartsenijdienst
Dierenarts Luitenant-kolonel P. Meugens
Intendant
1ste Kapitein Intendant M. Premier
Standplaats
Dekkingstelling Albertkanaal
Zone Diepenbeek-Lixhe
Hoofdkwartier te Tongeren
Organieke Eenheden
Hoofdkwartier
1ste Bureau - Operaties (Kapt SBH H. Fievez)


2de Bureau - Inlichtingen (Cdt SBH C. Ruscart)


3de Bureau - Personeel en Materieel (Kapt SBH E. Dumont)


4de Bureau - Ravitaillering en Evacuatie (Kapt SBH R. Darimont)

4de Infanteriedivisie


7de Infanteriedivisie


21ste Bataljon Genie

21ste Bataljon Transmissietroepen

14de Regiment Artillerie


Geneeskundig Korps I/LK
Staf (Med LtKol E. Lombard)


Geneeskundige Versterkingscompagnie (Kapt M. De Groote)


1ste Legerkorpsambulance (Med 1Kapt M. Godin)


2de Legerkorpsambulance (Med Lt A. Bodson)


Geneeskundige Ambulance (Med 1Kapt D. Gahylle)


Lichte Heelkundige Ambulance (Med 1Kapt M. Cheval)


Hygiënetrein (Med 1Kapt P. Walravens)

Intendancekorps I/LK
Staf


Compagnie Intendance

Transportkorps I/LK
Staf


1ste Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt J. Van Ysendyck)


2de Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt R. Michils)


Autopeloton voor Ravitaillering (Lt F. Declercq)


1ste Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties (Lt P. Philippe)


2de Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties (Lt P. Janson)


Autopeloton voor Materieel (Lt P. Hecq)


Atelier voor Herstelling van het Wagenpark (Cdt C. Slangen)


Atelier voor Herstelling van het Materieel (Lt E. Lobet)


Ontsmettingscompagnie (Lt F. Cattoir)

Compagnie Luchtafweermitrailleurs I/LK (Kapitein-commandant M. Corvillain)

Provoost I/LK (Kapitein-commandant G. Vanderkam)
Tijdelijke Eenheden
5de Compagnie Bataljon Grenswielrijders Limburg

Groep Wielrijders 17ID

2de Eskadron I/1L

IVde Groep 1DTCA (-)

VIde Groep 1ste Luchtvaartregiment

18-Daagse Veldtocht


1ste Legercorps_HQ_Gerechtshof Tongeren.jpg
Het HQ van het I/LK installeerde zich in het gerechtshof te Tongeren
HK I/LK
In volle vredestijd is het Iste Legerkorps (I/LK) een actief legerkorps samengesteld uit de 5de Infanteriedivisie (5Div) van Bergen en de 6de Infanteriedivisie (6Div) van Brussel. Het HQ van het I/LK is eveneens in Brussel gevestigd. Bij de afkondiging van de mobilisatie op 25 augustus 1939 installeert de staf van het legerkorps zich in een mobilisatiekantonnement te Sint-Lambrechts-Woluwe. Een week later verhuist het hoofdkwartier naar Ternat, om eind september overgeplaatst te worden naar Schaarbeek. Hier verblijft de staf gedurende ongeveer twee maanden. Op 9 november 1939 vertrekt het I/LK naar Zuidoost Limburg en de staf vestigde zich in het gerechtshof te Tongeren van waaruit de twee Div in lijn bevolen worden. De 5Div staat opgesteld van Lixhe tot Briegden, de 6Div bevindt zich ten westen van Briegden. Vanaf 30 maart 40 neemt de 4Div, eveneens een actieve Div, de stellingen van de 6Div over die op zijn beurt wordt ingedeeld bij het II/LK. Het is niet abnormaal dat de 4Div de sector Diepenbeek overneemt aangezien deze divisie reeds in vredestijd zijn HQ in Hasselt had en vertrouwd is met het terrein. Vanaf 30 april 40 wordt de 5Div afgelost door de 7Div, een divisie van eerste reserve, die de stellingen van de 5Div overneemt.

Bij het uitbreken van de vijandelijkheden bevindt de staf van het I/LK zich nog steeds te Tongeren waar de 3Cie van I/11Li instaat voor de beveiliging van het HQ. Het legerkorps beveelt nu de 7Div opgesteld van Lixhe tot Briegden en de 4Div opgesteld van Eigenbilzen tot Diepenbeek. Vermeldenswaard is dat op 10 mei 1940 de artilleriesteun aan het Iste Legerkorps eerder beperkt is. Twee van de zes groepen van 14A, het legerkorps artillerieregiment, waren in maart 40 al overgeheveld naar het II/LK en enkel de 11Bij van IV/1DTCA was beschikbaar voor de luchtverdediging van zowel de 4de als de 7de Divisie.

Wanneer men de opstelling van het I/LK bekijkt kan men enkel vaststellen dat er geen eenheden in reserve geplaatst zijn, alle eenheden zijn lineair opgesteld en elke diepte in het verdedigingsdispositief ontbreekt. De twee divisies staan in lijn maar ook elke divisie heeft zijn drie regimenten in lijn opgesteld. Enkel op het niveau van de regimenten wordt een bataljon in tweede lijn geplaatst maar dan zeer dicht achter de bataljons in eerste linie. Dit betekent dat wanneer de initiële verdedigingslijn doorbroken wordt er op niveau divisie noch op niveau legerkorps enige tegenactie gevoerd kan worden tenzij door eenheden in lijn te heroriënteren.

ILK_kasteel_De_Klee.jpg
Kasteel De Klee waar de Cie Luchtafweermitrailleurs I/LK zijn CP had opgesteld
In het kasteel van Widooie wordt een verzamelpunt ingericht voor Duitse krijgsgevangenen. De krijgsgevangenen moeten nadien doorgestuurd worden naar de rijkswachtkazerne in de Troonstraat te Brussel.

Geneeskundig Korps I/LK
De Staf van het Geneeskundig Korps van het Iste Legerkorps heeft zijn hoofdkwartier geïnstalleerd in het Sint-Jozefspensionaat te Borgloon, van waaruit de geneeskundige eenheden van het I/LK worden aangestuurd. In het pensionaat is eveneens het Medisch-Chirurgisch Centrum (MCC) van het Geneeskundig Korps is ingericht. Volgens de normale slagorde in oorlogstijd heeft dit centrum een ligcapaciteit van 200 bedden. Een eerste groep van 100 bedden wordt geleverd door de 2de Legerkorpsambulance. De Geneeskundige Ambulance voorziet 50 bedden voor zieken, gasslachtoffers en onvervoerbare patiënten. De Lichte Heelkundige Ambulance levert nog eens 50 bedden en is verantwoordelijk voor de chirurgische behandeling van zwaargewonden.

De 1ste Legerkorpsambulance baat te Hoepertingen een bijkomende hulpplaats uit voor zieken en gewonden waarvan verwacht wordt dat ze naar hun eenheden kunnen terugkeren. Deze hulpplaats kan 100 liggende patiënten opnemen.

De vier pelotons van de Geneeskundige Versterkingscompagnie zijn verspreid onder deze twee installaties en hebben tevens verschillende detachementen uitgestuurd naar de hulpplaats van de 4de Infanteriedivisie te Hoeselt en de 7de Infanteriedivisie te Berg.

Compagnie Luchtafweermitrailleurs I/LK
De Compagnie Luchtafweermitrailleurs van het Iste Legerkorps werd samengesteld uit reservisten van het 1ste Regiment Carabiniers. De zes pelotons beschikken samen over 24 lichte Maxim mitrailleurs, waarvan er 18 op vrachtwagens kunnen geïnstalleerd worden om de mobiele luchtverdediging van de korpstroepen te verzekeren. Op de vooravond van de Duitse inval bevinden de pelotons zich in het gebied tussen Tongeren en Borgworm, waar de kantonnementen van het Transportkorps, het Intendancekorps en het Geneeskundige Korps gevestigd zijn. Zo staan de compagniestaf en het het 5de Peloton van Onderluitenant André opgesteld nabij het kasteel De Klee in de Kleestraat 20 te Kuttekove.
10mei.jpg
HK I/LK
Het I/LK verneemt tegen de ochtend het nieuws van de aanval op de 7Div en het rampzalige verlies van de bruggen te Veldwezelt en Vroenhoven. Wanneer de divisiecommandant van de 7Div ziet dat het goed fout gaat probeert hij een mobiele reserve op te bouwen door steun te vragen aan I/LK. Op bevel van de commandant van het I/LK moet de staf van de 7Div een plan uitwerken om een dubbele tegenaanval richting vijandelijke bruggenhoofden uit te voeren. De commandant van de 7Div krijgt hiervoor van het I/LK de steun van twee compagnies van I/11Li (1Cie en 4Cie) en twee compagnies van de Limburgse Grenswielrijders (1Cie en 4Cie). Ook het Eskadron Wielrijders 7Div (Esk Cy 7Div) en de compagnie C47 op T13 van de 7Div (Cie C47/T13 7Div) worden voor deze tegenaanval ingezet. De actie gaat slechts gedeeltelijk door omdat zowel het 11Li alsook de Limburgse Grenswielrijders door vijandelijke luchtbombardementen vertraagd worden. Het 2Esk/I/1L aangehecht aan het I/LK voert een gebiedsbeveiligingsopdracht uit in de streek van Overrepen en stuurt zijn derde peloton in versterking van de 7Div. Wanneer het GHK tegen 11u00 op de hoogte gebracht wordt van het feit dat de bruggen over het Albertkanaal niet vernield werden wordt Luitenant-generaal Prudent Nuyten uitgestuurd naar het hoofdkwartier van het Iste Legerkorps om een correcte stand-van-zaken te bepalen,

Voor een gedetailleerd overzicht van de gebeurtenissen op 10 mei, zie de verslagen van de 4Div, 7Div, 14A, 21Gn en 21TTr.

Geneeskundig Korps I/LK
Uit het verslag van 1ste Kapitein Geneesheer Cheval blijkt dat de eerste gewonden aankomen in het Medisch-Chirurgisch Centrum Borgloon rondom 08u30. Tijdens de ochtend van 10 mei 1940 worden een honderdtal opnames opgetekend. Tussen de slachtoffers bevinden zich tevens drie chauffeurs van ambulancevoertuigen. Het pensionaat ligt aan de voor de Duitsers belangrijke baan van Tongeren naar Sint-Truiden en de Luftwaffe ontziet de medische installaties niet. De evacuatie van de gewonden vanuit het Medisch-Chirurgisch Centrum naar de militaire hospitalen en hulphospitalen wordt geregeld door de Geneeskundige Evacuatiedienst (SME). De SME heeft op 10 mei zijn standplaats op de terreinen van de NMBS werkplaatsen te Muizen nabij Mechelen en beschikt over voldoende wagons om drieëntwintig treinstellen voor het vervoer van gewonden samen te stellen. Voor elke trein is er een bemanning met één geneesheer, een handvol onderofficieren en ongeveer twintig tot dertig manschappen voorzien. De 10de mei rond het middaguur ontvangt de commandant van het SME het bevel om twee lichte treinstellen samen te stellen en naar het station van Borgloon te sturen om er de overvloed aan gewonden te evacueren uit het Medisch-Chirurgisch Centrum van het I/LK. Het vertrek naar Borgloon loopt behoorlijk fout. De eerste trein wordt richting Namen gerangeerd en het tweede stel krijgt het vertreksein vooraleer de bemanning de kans krijgt om in te stijgen. Uiteindelijk wordt niemand opgehaald in Borgloon en moet het Geneeskundig Korps van het I/LK zich zien te beredderen.

Compagnie Luchtafweermitrailleurs I/LK
De pelotons worden omstreeks 02u45 in staat van alarm gebracht. Net zoals bij de overige lichte luchtafweercompagnies op niveau korps en divisie, beklaagt ook Kapitein-commandant Corvillain zich dat hij geen lichtspoormunitie kan bekomen. De eerste Duitse vliegtuigen worden rond 05u00 onder vuur genomen. De pelotons komen overdag regelmatig in actie, maar kunnen geen treffers scoren.
11mei.jpg
1LK_Veldlazaret in Pensionaat St Jozef.jpg
Pensionaat Sint-Jozef te Borgloon, standplaats van het Medisch-Chirurgisch Centrum van het I/LK.
HK I/LK
Na het mislukken van de door de 7Div geplande dubbele tegenaanval om de Duitse bruggenhoofden te neutraliseren en de bruggen terug in te nemen wordt nu door het I/LK het plan opgevat om een dwarsstelling (bretel) op te richten op de as Eigenbilzen - Mopertingen - Kleine Spouwen - Rijkhoven en die vervolgens langs de Demer te vervolledigen tot in Tongeren. De 4Div moet de stelling voorbereiden van Eigenbilzen tot aan Kleine Spouwen, de 7Div is verantwoordelijk vanaf Kleine Spouwen (inclusief) tot Tongeren.

Aan het Albertkanaal ontvangen I/7Li, III/7Li, II/11Li en III/11Li van de 4Div het bevel om zich onmiddellijk te verplaatsen naar deze nieuwe dwarsstelling. De stelling wordt door de 7Div verlengd met het Bataljon Grenswielrijders Limburg , de Compagnie C47/T13 van de 7Div, de Groep Wielrijders van de 17Div, het 2/I/1L en het 2L die het zuidelijk gedeelte van de stelling moet bemannen. Omstreeks 03u50 ontvangen de betrokken eenheden hun orders. Het is weinig waarschijnlijk dat dit samenraapsel van eenheden in staat zal zijn om in de vroege morgen van 11 mei nog stelling te nemen en deze in te richten. De verdediging van de dwarsstelling wordt dan ook al opgeheven om 11u00 waarna het I/LK om 12u50 de algehele aftocht naar Leuven beveelt.

Om 10u30 bezoekt Kapitein SBH Fievez het Achterwaarts HK van de 4Div te Hoeselt om te melden dat HQ van het I/LK naar Marlines (?) wordt overgebracht. Via Marlines, Hannuit en Mélin (Malen) nabij Jodoigne bereikt de staf van het legerkorps Vilvoorde waar een eerste hergroepering plaatsvindt.

Geneeskundig Korps I/LK
Een klein drama speelt zich af in het MCC aan de Tongerse Steenweg te Borgloon. Rondom 10u00 wordt de algehele evacuatie van het veldlazaret afgekondigd. Luitenant-kolonel Lombard duidt twee artsen aan die bij de honderden gewonden die achtergelaten zullen worden, dienen te blijven. De rest vertrekt richting Asse.
Om 13u45 verschijnen de eerste vijandelijke tanks en valt de installatie volledig in handen van de vijand. De Duitsers laten het Geneeskundig Korps verder werken en bekommeren zich niet over de aanwezige zieken en gewonden. Het personeel zal pas op 15 mei gevangen genomen worden.

Tussen 10 en 15 mei zullen een 400-tal operaties uitgevoerd worden door de Lichte Heelkundige Ambulance en een 800-tal niet-operatieve ingrepen door de Geneeskundige Ambulance. De patiënten kunnen echter niet afgevoerd worden en het hospitaal wordt ook niet herbevoorraad met medisch materieel. De lijst van militairen die overlijden aan de gevolgen van hun verwondingen in het veldlazaret van Borgloon is bijgevolg lang (minsten 27 militairen, TBC door de overlijdensakten opgesteld in Borgloon).

Compagnie Luchtafweermitrailleurs I/LK
Op het eind van de voormiddag krijgen de eenheden van het Transportkorps het bevel om de aftocht naar het westen te starten. Voor de compagnie betekent dit dat de statische posities opgegeven worden en de nodige mitrailleurs op de vrachtwagens worden geplaatst om luchtdekking te bieden tijdens de verplaatsing. Kapitein-commandant Corvillain verlaat Borgloon een goed half uur voor de komst van de Duitsers.
12mei.jpg
ICA_stadhuis_Vilvoorde.PNG
HK I/LK in het stadhuis van Vilvoorde
HK I/LK
Het HK van het 1ste Legerkorps installeert zich in het stadhuis van Vilvoorde van waaruit de reorganisatie van de 7Div en de 4Div wordt georganiseerd. De verschillende eenheden van het I/LK krijgen reorganisatieplaatsen toegewezen ten noorden van Brussel en ten oosten van het kanaal van Willebroek. De eenheden krijgen na de chaotische terugtocht uit Oost-Limburg volgende geïmproviseerde kantonnementen toegewezen:

  • 7Div: Diegem
  • 4Div: Eppegem
  • 14A: Grimbergen
  • 21Gn: Grimbergen
  • 21TTR: Grimbergen
  • Gp Cy 17Div: Tervuren
  • Bn GrWi Lim: Kobbegem en Hamme
  • Geneeskundig Korps: Asse
  • Transportkorps (C.T. I/LK) zonder ateliers: Merchtem en Mollem
  • Ateliers: Asse samen met de ateliers van de 4Div en de 7Div
  • 2L met 2/I/1L: Houtem en Sint-Stevens-Woluwe
  • IV/1DTCA: Strombeek-Bever en Brussegem (één Bij)
13mei.jpg
HK I/LK
Na de haastige terugtocht uit Limburg moet begonnen worden met de reorganisatie van de eenheden. Het HK van het I/LK verplaatst zich om 18u00 naar Strombeek-Bever van waaruit het vanaf de 14 mei om 10u00 het commando zal waarnemen. De eenheden worden meer uitgespreid en gehergroepeerd ten westen van het Kanaal van Willebroek. Een bewakingsopdracht teneinde de overgangen van het Kanaal van Willebroek te beveiligen wordt georganiseerd. Een nieuw kantonneringsplan wordt opgemaakt en de eenheden installeren zich op een meer geordende manier in volgende reorganisatiekantonnementen:
  • 7Div: Heizel, Laken, Jette, Wemmel
  • 4Div: Grimbergen, Wolvertem, Humbeek en Beigem
  • 14A: Meise
  • 21Gn: Brussegem
  • 21TTR: Strombeek-Bever
  • Gp Cy 17Div: Relegem
  • Bn GrWi Lim: Kobbegem en Hamme
  • Geneeskundig Korps: Asse
  • Transportkorps (C.T. I/LK) zonder ateliers: Merchtem en Mollem
  • Ateliers: Asse samen met de ateliers van de 4Div en de 7Div
14mei.jpg
HK I/LK
Vanaf 10u00 is het HK van het I/LK operationeel in Strombeek-Bever
15mei.jpg

16mei.jpg
CC_LtGen_DeNeveDeRoden.JPG
Luitenant-generaal de Neve de Roden
HK I/LK
Luitenant-generaal Vander Veken wordt tijdens de veldtocht op 16 mei 1940 afgelost door Luitenant-generaal de Neve de Roden die tot dan toe het Cavaleriekorps beval.

Het I/LK krijgt opnieuw het bevel over het Bataljon Grenswielrijders Limburg dat zich in Moorsel bevindt voor een definitieve hergroepering.
17mei.jpg

18mei.jpg
HK I/LK
Het I/LK wordt ingezet bij de verdediging van het Bruggenhoofd Gent tussen Langerbrugge en Melle. Links van het I/LK bevindt zich het II/LK, rechts het VI/LK. Het I/LK beschikt voor de opdracht in het Bruggenhoofd Gent over de 1Div, de 16Div en de 18Div. De 18de Infanteriedivisie die zich nog in Lokeren bevindt komt onder bevel van het Iste Legerkorps en wordt doorgestuurd naar het Bruggenhoofd Gent. Met een nachtelijke etappe gedurende de nacht van 17 op 18 mei gaat de 18Div van Lokeren tot de oostrand van het bruggenhoofd. De 4Div die de zuidelijke perimeter bezet gaat over naar het VI/LK.
19mei.jpg
14A_19Mei40(2).jpg HK I/LK
Het Iste Legercorps is nu volledig heruitgerust en neemt zijn stellingen in voor de verdediging van het Bruggenhoofd Gent. Het I/LK staat opgesteld vanaf Langerbrugge aan het kanaal Gent-Terneuzen tot Melle langs de Schelde. Ten noorden van Gent heeft de 18Div postgevat met het III/3Gr, 3C en het 39Li langs het kanaal Gent-Terneuzen, de 1Div kantonneert in de Gentse binnenstad terwijl ten zuiden van Gent in boogvorm tot Melle de 16Div met het 41Li en het 44Li langs de Schelde staat opgesteld. Het 16A, versterkt met II/14A, III/14A en VI/14A, levert de vuursteun aan het I/LK als corpsartillerie.
20mei.jpg

21mei.jpg

22mei.jpg
HK I/LK
Na de Duitse doorstoot tot Abbeville aan de Atlantische kust zijn de geallieerde legers in Noord-Frankrijk en Vlaanderen geheel omsingeld. Het geallieerde oppercommando heeft op 21 mei tijdens de Conferentie van Ieper besloten om de Schelde-linie op te geven. Hierop bepaalt de Belgische legerleiding tijdens de ochtend van 22 mei dat onze strijdkrachten niet zoals afgesproken zullen terugtrekken naar de Ijzer, maar stand zullen houden langsheen de Leie en het Afleidingskanaal van de Leie. Het Groot Hoofdkwartier laat deze terugtocht in twee fases uitvoeren en bepaalt dat de troepen opgesteld tussen het Bruggenhoofd Gent en Oudenaarde zich tijdens de nacht van 22 op 23 mei moet terugtrekken naar de Leie. In deze eerste fase zullen tevens een aantal troepen teruggetrokken worden uit het Bruggenhoofd Gent, de stad Gent en het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze zones zullen dan definitief ontruimd worden tijdens de nacht van 23 op 24 mei. Om de Britten toe te laten meer troepen vrij te maken voor de geplande tegenaanval rond Arras, geeft onze legerleiding zijn akkoord om de 44th Infantry Division aan de Schelde af te lossen en de Belgische linies aan de Leie tot aan de rand van Menen te verlengen. De aflossing aan de Schelde wordt afgelast door de snelle ontwikkeling van de Duitse opmars.
23mei.jpg

24mei.jpg

25mei.jpg

26mei.jpg

27mei.jpg

28mei.jpg

Register van Gesneuvelden

Cie Int

HOFMAN

André, J.N.

Sgt36

36

24/11/1916

Kortrijk

23/05

Aalter


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com

Bibliografie en Bronnen

1.
Ordre de regroupement des unités du I/LK, registratienummer 10.000 van 12 mei 1940 (CHD Evere)
2.
Geneesheer Kapitein SBH W. Broekaert, 1963, De Gezondheidsdienst tijdens de veldtocht der achttien dagen., Acta Belgica de Arte Medicinale et Pharmaceuticae Militari, pp 468-535.