Maritieme Basis

Base Maritime

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Territoriaal commando
Ontdubbeld van
n.v.t.
Bevelhebber
Luitenant-generaal Etienne Glorie
Stafchef
Kolonel SBH P. Depauw
Bevelhebber Kustartillerie
Luitenant-kolonel R. Joly
Standplaats
Belgische Kust
Zone Het Zwin - Nieuwpoort
Commandopost te Brugge
Organieke Eenheden
Hoofdkwartier

Marinekorps

Iste Groep 5de Regiment Legerartillerie
Tijdelijke Eenheden
3de Regiment Grenadiers

37ste Linieregiment

7de Batterij II/5LA

18-Daagse Veldtocht


3Gr_Heist.jpg
De 4Cie van het Iste Bataljon van 3Gr op de dijk te Heist
Staf/MarBasis

De Maritieme Basis (MarBasis) werd bevolen door Luitenant-generaal Glorie die tevens Provinciecommandant van West-Vlaanderen was. Aan de vooravond van de oorlog heeft de Maritieme Basis het commando over het Marinekorps, I/5LA, 7/II/5LA, 37Li en 3Gr. Als hoofdopdracht moet de MarBasis instaan voor de beveiliging van de havens van Zeebrugge, Oostende en Nieuwpoort evenals de bewaking van de territoriale wateren.

I/5LA/MarBasis
Het 5e Regiment Legerartillerie (5LA) groepeert de 'speciale' zware artillerie van ons leger. De Iste Groep (I/5LA), onder bevel van Majoor Chomé, wordt vanaf de aankondiging van de mobilisatie al in versterking gestuurd naar de MarBasis. I/5LA omvat drie batterijen zware kustartillerie. Daarnaast heeft de groep nog een vierde batterij met dertien FRC 47mm kanonnen die ingebouwd zijn in APX2B tanktorens bestemd voor Renault ACG1 pantserwagens. Door het politieke getouwtrek rond de aankoop van nieuwe tanks eind jaren '30, had ons leger vijftien tanktorens, waarvoor de voertuigen nooit geleverd werden, op overschot. Dertien van deze torens werden dan maar op betonnen sokkels geplaatst en langsheen de kust opgesteld.

37Li/MarBasis
Op 4 april wordt het 37ste Linieregiment (37Li) in de Versterkte Positie Antwerpen (VPA) afgelost door het 33Li. Iedereen vertrekt per trein naar de kust voor een rustperiode. Aanvankelijk verblijven de bataljons aan de Westkust te Oostduinkerke en Lombardsijde om ook hier weer statische posities aan te leggen. Gedurende vier weken wordt flink gegraven in en om de duinen. Het regiment komt eveneens onder bevel van de Maritieme Basis te staan. De commandopost van het 37Li staat opgesteld in de Kazerne Generaal Mahieu van het 3Li, in de wijk het Hazengras te Oostende. In de kazerne zijn ook het Iste en IIde Bataljon gekantonneerd. Het IIIde Bataljon heeft zijn standplaats te Nieuwpoort.

3Gr/MarBasis
Op 11 april 1940 wordt beslist om het gros van de troepen van het 3e Regiment Grenadiers, die zich in de Kempen bevond, naar de Belgische kust te sturen. De Staf/3Gr, I/3Gr en III/3Gr vertrekken aansluitend naar West-Vlaanderen terwijl het IIde Bataljon (II/3Gr) en het Peloton Verkenners (Pl Vkr/3Gr) aangehecht blijven bij de 18de Infanteriedivisie (18Div) in de Kempen. Eens aangekomen in de kuststreek komt het regiment onder bevel te staan van de Maritieme Basis. De commandopost van het 3Gr wordt te Lissewege opgesteld.

7/II/5LA/MarBasis
5LA_Kustgeschut.jpg
C170 L40 kanon van 2/I/5LA in zijn betonnen epaulement nabij het tramdepot in Knokke.
De spoorwegkanonnen van de IIde Groep (II/5LA) zijn allen afkomstig uit de Eerste Wereldoorlog en de meeste werden door ons leger verworven als oorlogsbuit. De 7e Batterij van II/5LA wordt in versterking gegeven van de MarBasis en heeft zijn treinen verzameld op de spoorlijn tussen Zeebrugge en Lissewege. De batterij staat onder bevel van Luitenant Gustin en omvat twee secties. Elke sectie bestaat uit een treinformatie van een vijftal gewone wagons plus een wagon met een C280 L40 ALVF Krupp kanon op een spoorwegaffuit.

Marinekorps/MarBasis
Op 15 september 1939 beslist de Minister van Landsverdediging om het Marinekorps gedeeltelijk te mobiliseren, in eerste instantie om aan mijnenbestrijding te doen. Majoor Decarpenterie zal een stafgroep leiden van twee officieren en zes andere militairen om de voorbereidingen te treffen voor het oprichten van drie smaldelen. Op 3 november 1939 worden alle dienstplichtigen van de lichting 38 en 39, die een beroep op zee uitoefenden voor hun legerdienst, onmiddellijk overgeplaatst naar het Marinekorps. De staf van het Marinekorps zal zich in de kazerne Generaal Mahieu te Oostende installeren die ze moeten delen met onder andere het 37Li en het 53Li. Tijdens de mobilisatie wordt het Marinekorps bij mondjesmaat uitgebreid met bijkomende manschappen en vaartuigen. Het voorziene effectief van 30 officieren, 98 onderofficieren en 513 matrozen wordt echter nooit bereikt. Op 9 mei zijn er bijvoorbeeld slechts 14 officieren in dienst, waaronder ook de aalmoezenier.
10mei.jpg
5LA_Spoorweggeschut.jpg
Stellingname van een 280mm L40 "Bruno" kanon tijdens de mobilisatie.
Staf/MarBasis
Na de afkondiging van het algemeen alarm verhuist de staf van de Maritieme Basis van Brugge naar het kasteel Serruys te Gistel. Nog voor de overhandiging van de officiële oorlogsverklaring is de Duitse luchtmacht al actief in de kuststreek. Bij dageraad dropt de luftwaffe magnetische mijnen in de aanvoerroutes van de Belgische havens en het vliegveld van Knokke wordt gebombardeerd.

Om 06u30 verneemt de staf dat Franse en Britse troepen de Belgische grens zullen oversteken om zich naar hun ontplooiingszones te begeven. Aan de Belgische troepen in het grensgebied wordt gevraagd alle wegen vrij te maken en de geallieerde troepen doorheen de Belgische stellingen te gidsen. In de avonduren worden de eerste troepen van het Franse 7de Leger gesignaleerd in Oostende. De Fransen rukken zoals voorzien op richting Noord-Brabant (Nederland) waar ze ter hoogte van Breda de zuidflank van de Nederlanders zullen verlengen tot aan de Belgische linies.

I/5LA/MarBasis
Omstreeks 02u00 wordt de commandopost van I/5LA op de hoogte gebracht van het algemeen alarm. Majoor Chomé beslist om zijn commandopost onmiddellijk over te brengen naar zijn alarmstelling nabij het Albertstrand te Duinbergen. Zijn batterijen staan op dat ogenblik als volgt opgesteld:
  • de sectie met de vier C170 L40 kanonnen van de 1ste Batterij is ontplooid te Bredene
  • de sectie met de vier C120L M1898 De Bange kanonnen van de 1ste Batterij is opgesteld nabij het Fort Napoleon te Oostende
  • de kanonnen van de 2de Batterij staan in gebetonneerde stellingen nabij het tramdepot van Knokke
  • de 3de Batterij is verdeeld in twee secties: één sectie staat op de havenpier van Zeebrugge; de tweede sectie net achter de havenpier op het vasteland
  • de C47 koepels van de 4de Batterij staan verspreid opgesteld tussen Nieuwpoort en Knokke; deze batterij heeft zijn commandopost in villa d'Oultremont te Zeebrugge

37Li/MarBasis
Op 10 mei 1940 wordt het 37Li tijdens de tweede helft van de nacht in staat van alarm gebracht. Het regiment neemt op dat ogenblik zijn stellingen in te Oostende (I/37Li en II/37Li) en te Nieuwpoort (III/37Li).

3Gr/MarBasis
Op 10 mei is het Iste Bataljon (I/3Gr) samen met het IIIde Bataljon (III/3Gr) verantwoordelijk voor de bewaking van het oostelijke deel van de Belgische kustlijn. Het I/3Gr wordt ontplooid tussen Zeebrugge en Blankenberge (exclusief). De bataljonsstaf van I/3Gr zoekt een onderkomen te Zeebrugge. Drie compagnies blijven in dit dorp en de haven. De vierde compagnie wordt naar Knokke-Heist gestuurd. Het III/3 Gr is verantwoordelijk voor de beveiliging van de kuststrook tussen Blankenberge (inclusief) en Wenduine. Vanaf Bredene beveiligt het 37Li de rest van de kust. De bataljonsstaf van III/3Gr is ingekwartierd te Wenduine. Twee compagnies verblijven in dit dorp. Een derde compagnie wordt te Blankenberge gestationeerd en de laatste compagnie blijft in algemene reserve te Lissewege nabij de commandopost van het regiment.

5LA_C47_Toren_Middelkerke.jpg
4/I/5LA bemant torens van Renault ACG1 tanks gemonteerd op een betonnen sokkel.
7/II/5LA/MarBasis

Omdat de 9Bij van II/5LA slechts over één kanon beschikt moet de 2de Sectie van de 7de Batterij haar 280mm kanon verplaatsen van Lissewege naar Drieslinter om er de 9de Batterij te gaan versterken. De 1ste Sectie van de 7de Batterij wordt naar Kontich gestuurd. Alle geplande verplaatsingen zullen gedurende de nacht van 10 op 11 mei uitgevoerd worden.

Marinekorps/MarBasis
Bij het aanbreken van de dag dropt de Duitse luchtmacht magnetische mijnen in de aanvoerroutes naar de havens van Nieuwpoort, Oostende en Zeebrugge. De mijnen worden met parachutes te water gelaten. De toegang naar de havens moet worden vrijgemaakt door het Marinekorps. De Staf verlaat de kazerne Generaal Mahieu en verhuist naar de Marineschool van Oostende uit voorzorg tegen mogelijke Duitse luchtaanvallen op de reguliere kwartieren. Ondanks de afkondiging van het algemeen alarm naar aanleiding van de Duitse aanval op België mag het Marinekorps nog niet tot de actie overgaan.
11mei.jpg
Marinekorps_Oostende.JPG
Manschappen en onderofficieren van het 1ste Smaldeel in januari 1940 aan de kade te Oostende.
Staf/MarBasis

Steeds meer Franse soldaten komen toe in Oostende. Ze worden prompt doorgestuurd naar het Fort Napoleon waar een groot kantonnement wordt ingericht. Op het dak van het fort wordt door de Fransen luchtafweer geïnstalleerd.

Marinekorps/MarBasis
De beperkte bezetting van het Marinekorps werkt in zijn verschillende garnizoenen aan de voorbereiding van de mobilisatie en de aankomst van het gros van de manschappen. Nog steeds heeft de Staf van het Marinekorps geen orders gekregen om over te gaan tot de opeising van vissersboten om de vloot uit te breiden. Er wordt gewacht op gedetailleerde richtlijnen om in actie te schieten.
12mei.jpg
Marinekorps/MarBasis
De nodige richtlijnen voor het opeisen van extra schepen worden gegeven en het Marinekorps kan eindelijk in actie komen. De Belgische havens komen onder bevel van het Marinekorps. Majoor Decarpenterie krijgt de haven van Oostende onder zich. Luitenant Graré wordt havencommandant te Zeebrugge. Luitenant Duchêne neemt het bevel over de installaties te Brugge. Het personeel komt verder toe en het korps wordt naar best vermogen uitgerust. De geplande opeising van vissersboten en andere schepen wordt doorgevoerd. Tijdens de komende dagen zal de vloot van het Marinekorps aangroeien tot een twintigtal vaartuigen.
13mei.jpg
Staf/MarBasis
Oostende wordt om 21u30 voor het eerst sinds het begin van de vijandelijkheden in België aangevallen vanuit de lucht. De luchtaanvallen beperken zich tot het visserskwartier (Opex) en de Franse troepenconcentraties in het Fort Napoleon. Er vallen ook enkele bommen nabij de kazerne Generaal Mahieu, zonder echter veel schade aan te richten. Tijdens de aanval wordt een "Stuka" van de Duitse Luftwaffe geraakt en stort in zee.
14mei.jpg
37Li_Duinen_1940.jpg
Een patrouille van het 37Li poseert voor de foto in de duinen.
Staf/MarBasis

Het Nederlandse leger wordt volledig ingedrukt en ook het 7de Franse leger kan het tij niet keren. De Fransen doen nog een verwoede poging om het schiereiland Zuid-Beveland te verdedigen maar het gros van het Franse leger heeft de terugtocht over de Schelde reeds ingezet. Steeds meer gevluchte burgers komen aan te Oostende. Bovendien arriveren ook formaties van de territoriale troepen en de gezondheidsdienst die uit het binnenland geëvacueerd werden. Tenslotte bereiken ook kleine groepjes gevluchte militairen de stad. Het wordt dan ook bijzonder druk in de stad.

37Li/MarBasis
Het regiment onderneemt een poging om de te Oostende aanwezige militairen die van hun eenheid afgezonderd zijn een nuttige taak te geven. Waar mogelijk worden ze toegevoegd aan de wachtdetachementen van het Iste Bataljon.
15mei.jpg
3Li_Kazerne_Mahieu_Oostende.jpg
Kazerne Generaal Mahieu waar de gevluchte Nederlandse militairen samengebracht worden
S
taf/MarBasis
Op 15 mei wordt de capitulatie van Nederland gemeld. Na de capitulatie van Nederland kunnen de Duitsers ongehinderd oprukken uit de provincie Noord-Brabant richting Antwerpen en Zuid-Beveland. Enkel de Fransen bieden nog enige weerstand tussen de grens en de Versterkte Positie Antwerpen (VPA), die verdedigd wordt door het Vde Legerkorps. De Staf/MarBasis vreest dat de vijand vanuit Walcheren de Schelde zal oversteken om onze oostkust aan te vallen.Te Knokke heerst een ware spionnenpsychose. Nabij Duinbergen wordt een parachute gevonden. De eigenaar van een hotel in de buurt voegt er aan toe dat hij enkele verdachte gasten over de vloer kreeg die er van door gingen wanneer hij het verhaal van de vondst met hen deelde.

De naar België gevluchte Nederlandse militairen worden ondergebracht in de kazerne Generaal Mahieu te Oostende. Twee detachementen Rijkswachters worden ter beschikking gesteld om het probleem van de talrijke uit Zeeland gevluchte Nederlandse militairen onder controle te krijgen. De beide detachementen van ongeveer 50 rijkswachters worden gevormd uit naar Roeselare geëvacueerde Rijkswachters van diverse territoriale brigades. Eén detachement wordt de stad Brugge ingestuurd en één detachement naar de Oostkust, met als opdracht elke Nederlandse militair door te sturen naar de kazerne Generaal Mahieu. De kazerne te Oostende wordt in gereedheid gebracht voor de opvang van de naar schatting 4.000 ronddolende Nederlanders. Eens aangekomen te Oostende krijgt elke soldaat een half rantsoen brood en vlees in blik, met de waarschuwing dat indien de Nederlanders zich niet aan de bevelen van de Belgen zouden onderwerpen, elke verdere uitdeling zal herleid worden tot een kwart rantsoen.
16mei.jpg
Staf/MarBasis
De Franse 68e Division d'Infanterie trekt Zeeland binnen om de zuidelijke oever van de Schelde te bezetten. De commandopost van de divisie wordt te Wenduine geïnstalleerd om dat van hieruit het makkelijkst op het Belgische civiele telefoonnet kan aangesloten worden. De verdediging van Oostende tegen een aanval van op zee wordt versterkt. Langsheen de dijk en zeehaven worden bijkomende steunpunten aangelegd ter aanvulling van de enkele kanonnen van de kustartillerie in de stad.

I/5LA/MarBasis
I/5LA krijgt de opdracht om eventueel tussen beide te komen ten voordele van de Fransen die de zuidelijke Scheldeoever verdedigen. Er wordt een detachement voorwaartse waarnemers samengesteld en de waakrichting van de kanonnen te Knokke en Zeebrugge wordt aangepast naar het noordoosten. Majoor Chomé besluit omwille van het dreigende gevaar zijn commandopost van Duinbergen naar villa d'Oultremont in Zeebrugge over te brengen. Van hieruit wordt de beschieting van Vlissingen voorbereid, maar deze vuuropdracht zal niet doorgaan omwille van het te hoog geachte risico op burgerslachtoffers.
17mei.jpg
Staf/MarBasis
De Duitse Luftwaffe wordt steeds agressiever boven de rede van Oostende. Het scheepvaartverkeer wordt ernstig gestoord door de talrijke vijandelijke vliegtuigen. Er is nog steeds geen luchtafweer van betekenis te Oostende, maar het commando van de Maritieme Basis tracht toch de nodige wapens te voorzien voor een minimale defensie van het luchtruim boven de stad.
18mei.jpg
Staf/MarBasis
Het vliegveld van Knokke wordt door de Belgen onbruikbaar gemaakt om hergebruik van het vliegveld door de Duitsers te verhinderen.
19mei.jpg
Staf/MarBasis
Tijdens de nacht van 19 op 20 mei bevestigd de Britse Admiraliteit dat de Britse marine de havens van Oostende en Zeebrugge wil blokkeren door schepen in de vaargeul te laten zinken teneinde het gebruik van de havens te ontzeggen aan de Duitsers. De Belgen worden verzocht beide havens te verlaten zoniet zouden de schepen definitief vast komen te zitten in de achterhaven. Hierop verlaten alle schepen van het Marinekorps beide havens en gaan voor anker op de rede. Later in de nacht wordt de operatie uitgesteld met 24 uur. De nog resterende vissersschepen van Zeebrugge, Blankenberge en Heist nemen het zekere voor het onzekere en vertrekken richting Frankrijk temeer omdat de Fransen ermee dreigen om alles wat achterblijft te laten zinken. Dit had zich reeds voorgedaan te Breskens bij de Franse terugtocht uit Zeeland.
20mei.jpg
Staf/MarBasis
De Franse marine neemt de bewaking van de redes van de Vlaamse kusthavens over van ons Marinekorps. De commandant van de Maritieme Basis geeft Het Marinekorps de opdracht om de evacuatie van de vloot naar Frankrijk voor te bereiden. Niet in het minst omdat tijdens de nacht van 20 op 21 mei de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme bereiken en de Belgische havens de facto omsingeld zijn.

37Li/MarBasis
Om 22u30 krijgt het 37Li te horen dat het onder het bevel van de 13de Infanteriedivisie zal geplaatst worden. Tegen middernacht moet iedereen in het station van Oostende klaar zijn om in te schepen op een reeks treinstellen die het 37Li naar het Kanaal Gent-Terneuzen zullen brengen om de sector Zelzate-Terdonkte te versterken. De treinstellen kunnen echter niet tijdig samengesteld worden en de ongeveer 2.500 manschappen van het 37Li kunnen niets anders doen dan te overnachten in het station.
21mei.jpg
Staf/MarBasis
De Britten besluiten de vernieling van de havens van Oostende en Zeebrugge met nog een dag uit te stellen.

37Li/MarBasis
Net voor de ochtend van 21 mei kan het regiment vertrekken vanuit Oostende en is het regiment niet langer onder bevel van de Maritieme Basis.

3Gr/MarBasis
Het 3Gr is nog steeds aan de oostkust en ontvangt versterking van een detachement van het 42ste Linieregiment (42Li). De 9de Compagnie Fuseliers (9/III/42Li) wordt samen met een detachement van de 12de Compagnie Mitrailleurs (12/III/42Li) onder bevel gesteld van 3Gr om er de haven van Zeebrugge te helpen beveiligen. Dit detachement neemt een naar Zeeland gerichte positie in met op de linkerflank enkele Franse troepen die de havenpier bezetten en op de rechterflank een compagnie van het III/3Gr.
22mei.jpg
Staf/MarBasis
Op 22 mei wordt voor de derde keer op rij de blokkade van Oostende en Zeebrugge uitgesteld.

Marinekorps/MarBasis
Het Marinekorps krijgt van de Luitenant-generaal Glorie, commandant van de Maritieme Basis, het bevel om zo snel mogelijk het land te verlaten en naar Frankrijk te trekken. Als eerste aanloophaven in Frankrijk wordt Dieppe aangegeven, deze bestemming wordt later gewijzigd naar Le Havre met de bedoeling om in deze haven een Belgische marinebasis op te richten. Om 18u00 dienen alle manschappen van het 1ste en het 3de Smaldeel te verzamelen in Oostende en om 21u00 wordt op de respectievelijke schepen een appel gehouden waarna aansluitend het zeegat zal worden gekozen. Het vertrek wordt nog uitgesteld omdat Oostende vanaf 21u00 opnieuw hevig gebombardeerd wordt. De schepen kunnen uiteindelijk rond 23u00 vertrekken richting Frankrijk. In Zeebrugge verlaat het 2de Smaldeel de haven om 23u00 en zet in konvooi koers naar Oostende om vervolgens naar Frankrijk door te varen.

3Gr/MarBasis
I/3Gr en III/3Gr krijgen rond 1800 het bevel om hun posities aan de oostkust te verlaten en zich te voet naar Nieuwpoort te begeven. De Belgische legerleiding vreest immers een Duitse opmars van uit Noord-Frankrijk en zal aan de IJzer een naar het westen gerichte defensieve linie organiseren.
23mei.jpg
Staf/MarBasis
De verschillende schepen van het Marinekorps worden onderweg door de Britse Admiraliteit verplicht het kanaal over te steken waarna de kleine vloot voor anker gaat op de rede van de Downs in de monding van de Theems. Het Marinekorps gaat nu zijn eigen weg en staat niet meer onder het bevel van de MarBasis.

3Gr/MarBasis
I/3Gr en III/3Gr bereiken Nieuwpoort omstreeks 08u30. De troepen rusten uit tijdens de voormiddag en worden vervolgens ontplooid tussen Nieuwpoort-Bad en Nieuwpoort-Stad. De commandopost van het regiment installeert zich te Nieuwpoort-Bad. Het Iste Bataljon bewaakt de zone tussen de badplaats en de stad. Het IIIde Bataljon bezet het sluizencomplex en de stad. Er worden eveneens vier pelotons aangeduid voor het bemannen van steunpunten te Pelikaanbrug, tussen het Kanaal van Veurne en Ramskapelle, te Sint-Joris en aan de westrand van Nieuwpoort-Bad. Tijdens de avond krijgt het regiment het bevel om van front te wisselen en zich nu richting oosten op te stellen. Dit is allicht te wijten aan het feit dat een doorbraak van de Duitsers uit Noord-Frankrijk richting België minder waarschijnlijk is. Het wordt stilaan duidelijk dat alles in het werk gesteld moet worden om de haven van Duinkerke te beveiligen teneinde de Brittish Expeditionary Force (BEF) toe te laten naar Engeland terug te keren.
24mei.jpg
3Gr/MarBasis
Het 3Gr(-) wordt aan de monding van de IJzer en in Nieuwpoort afgelost door het 42Li van de 15Div. De stellingen van het Iste Bataljon worden overgenomen door II/42Li en III/42Li en de beveiliging van het sluizencomplex wordt door het IIIde Bataljon overgedragen aan het XXX/GVCE. Het 3Gr dient nu de ganse kustlijn tussen Nieuwpoort en De Haan te bezetten. Voor de derde keer op rij wordt van opstelling gewisseld.
25mei.jpg

26mei.jpg
3Gr/MarBasis
Na de Duitse doorbraak aan de Leie rukt de vijand op richting Tielt. Het Groot Hoofdkwartier gaat dringend op zoek naar de allerlaatste beschikbare eenheden om het front toch maar trachten intact te houden. De restanten van de 16de Infanteriedivisie (16Div) worden gebruikt als de kern van een nieuwe groepering die toegewezen die onmiddellijk zal worden ingezet voor de verdediging van de lijn Tielt en Pittem. De staf van het 41Li vormt het commando deze nieuwe groepering ter grootte van een regiment die samengesteld wordt met het I/41Li, het II/21Li, het I/3Gr en het 18de Bataljon Genie. Het I/3Gr wordt onmiddellijk van de kust weggehaald en naar Wingene getransporteerd. Alleen de Staf 3Gr en III/3Gr blijven nog ter beschikking van de Maritieme Basis.
27mei.jpg

28mei.jpg




Register van Gesneuvelden

Geen gesneuvelden gekend.

Bibliografie en Bronnen