Rijkswacht.jpgTerritoriale Rijkswacht

Gendarmerie Territoriale

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Politiedienst

Ontdubbeld van
n.v.t.

Bevelhebber
Luitenant-generaal Van Gool

Stafchef
Generaal-majoor Bourgignon

Standplaats
Diverse
Commandopost Kortenberglaan te Brussel

Samenstelling
Staf
Generale Staf



1ste Bureau (Cdt Goffin)



2de Bureau (Lt Albert Graff)



3de Bureau (Lt Van Caester)


Dienst Kledij en Uitrusting (Kapt Marchand)

Groep Opleiding en Reserve
Eskadron te Paard (Cdt Poncelet)


(Commandant Pisart)
Eskadron Wielrijders (Cdt Engels)



Eskadron Instructie (Cdt Arnoul)


Groep Brussel (Luitenant-kolonel Leroy)
Compagnie Brussel (Cdt Liégois)
District Brussel (Lt François)
District Halle (Lt Deroost)
District Nijvel (Lt Boudart)


Compagnie Elsene (Cdt Mees)
District Elsene (Lt Gerson)
District Jette (Lt Lamonte)
District Vilvoorde (Lt Poelmans)


Compagnie Leuven (Cdt Vanavermaete)
District Leuven (Cdt Vervondel)
District Tienen (Lt Vanhaeverbeke)
District Waver (Lt Truyers)

Groep Antwerpen (Luitenant-kolonel Wilmet)
Compagnie Antwerpen (Cdt De Koninck)
District Antwerpen (Kapt Van Loocke)
District Hoboken (Lt Wagner)
District Merksem (Lt Duchatelet)


Compagnie Mechelen (Cdt Schlechter)
District Mechelen (Cdt Lepez)
District Lier (Lt Sanders)
District Turnhout (Lt Bruynseels)


Mobiele Macht


Groep Gent (Majoor Jongen)
Compagnie Gent (Cdt Schelfhout)
District Gent (Kapt Garnier)
District Oudenaarde (Lt Thiel)
District Deinze (Lt Olieslagers)
District Eeklo (Lt Goovaerts)


Compagnie Dendermonde (Cdt Luyckx)
District Dendermonde (Cdt Warichet)
District Aalst (Lt Nouwynck)
District Geeraardsbergen (Lt Claes)
Distict St Niklaas (Lt Bokken)

Groep Brugge (Kapitein-commandant Vanderkam)
Compagnie Brugge (Cdt L'Hair)
District Brugge (Kapt Herlant)
District Veurne (Lt Vandenbruaene)
District Oostende (Lt Van Malderen)


Compagnie Kortrijk (Cdt Jozef Pieteraerents)
District Kortrijk (Kapt Smet)
District Roeselare (Lt Fastrez)
District Ieper (Lt Hallaux)


Mobiele Macht


Groep Hasselt (Majoor F. Van Coppenolle)
Compagnie Hasselt (Cdt Alofs)
District Hasselt (Cdt Lepez)
District Bree (Lt Rathé)
District Leopoldsburg (Lt Van Haelst)


Compagnie Tongeren (Cdt Frayman)
District Tongeren (Lt Fifis)
District Genk (Lt Van Oppen)

Groep Bergen (Luitenant-kolonel Tierens)
Compagnie Bergen (Cdt Burton)
District Bergen (Kapt Carpentier)
District Boussu (Lt Remy)
District Doornik (Lt Furnemont)


Compagnie Charleroi (Cdt Lessire)
District Charleroi (Cdt Gaillet)
District Jumet (Lt Soussigne)
District Marchienne (Lt Stiernon)
District Thuin (Lt Therasse)


Compagnie La Louvière (Cdt Guerlache)
District La Louvière (Cdt Paillot)
District Ath (Lt Dolhen)
District Soignies (OLt Gilles)

Groep Namen (Majoor Bernier)
Compagnie Namen (Cdt André)
District Namen (Cdt Dupont)
District Ciney (Lt Boulanger)
District Marche (Lt Kerger)


Compagnie Aarlen (Cdt Lahaye)
District Aarlen (Cdt Res De Clippeleir)
District Bastenaken (Lt Nicolas)
District Neufchâteau (Lt Gillet)


Compagnie Dinant (Cdt Burton)
District Dinant (Cdt Quckel)
District Bouillon (Lt Pitrebois)
District Philippeville (Lt Barthelemy)

Groep Luik (Luitenant-kolonel Delehouzée)
Compagnie Luik (Cdt Levent)
District Luik (Cdt Bay)
District Fléron (Lt Pirotte)
District Hollogne (Lt Lecart)


Compagnie Seraing (Cdt Lambert)
District Seraign (Cdt Parmentier)
District Hoei (Lt Massart)
District Borgworm (Lt Coquyt)


Compagnie Verviers (Cdt Férange)
District Verviers (Cdt Pierrard)
District Spa (Lt Wilemaers)


Compagnie Malmédy (Cdt Denis)
District Malmédy (Cdt Biver)
District Eupen (OLt Arend)
District St Vith (Lt Thill)


Mobiele Macht

18-Daagse Veldtocht


Tijdens de veldtocht hebben de Territoriale Rijkswachters een minder duidelijke taak. Zolang het gebied van hun brigade niet bedreigd is, verzorgen de Rijkswachters de normale taken. Naar mate de Duitsers vorderen, trekken de brigades zich terug richting Vlaanderen. Hoewel er verzamelpunten werden vastgelegd om terugtrekkende rijkswachters op te vangen bestaan er voorts geen precieze instructies voor deze evacuatie waardoor de Rijkswachters her en der verstrengeld raken in de vluchtelingenstroom. Ze werden doorgestuurd door de verkeerscontroleurs van zowel Belgische als geallieerde grote eenheden waardoor ze terecht kwamen op de meest onwaarschijnlijke plaatsen. Zo'n 300 Rijkswachters bereiken Frankrijk en zullen tot augustus 1940 deel uitmaken van de Belgische troepen in dat land. Ongeveer 25 gendarmen slagen er in naar het Verenigd Koninkrijk te ontkomen. Het verhaal van enkele brigades is getraceerd kunnen worden.

Bij de capitulatie worden de meeste Rijkswachters in ons land vrijwel onmiddellijk weer vrijgelaten en naar hun vaste standplaats teruggestuurd. De Duitsers laat het Belgische Ministerie van Binnenlandse Zaken de Rijkswacht weer aan het werk zetten bij het mede handhaven van de openbare orde.


Kuechelscheid.jpg
Ploeg van Wachtmeester Ronvaux nabij Vaste Post Nr 5 te Kuechelscheid in de Oostkantons.

Staf/Territoriale Rijkswacht
De ongeveer 4.000 Rijkswachters die, na de mobilisatie van het 1LR , 2LR en de provoostdiensten van het leger, bij de Territoriale Rijkswacht worden ingedeeld zijn verdeeld over 551 brigades die op hun beurt behoren tot 63 districten. De districten behoren tot 21 compagnies die op hun beurt bevolen worden door 8 Groepen die hun hoofdkwartier hebben in de provinciehoofdsteden. De Groep Namen beveelt ook de compagnies van de provincie Luxemburg. Zij blijven de normale politionele taken uitvoeren tijdens de mobilisatieperiode. Daarnaast vallen hen ook een ganse reeks nieuwe bewakingsopdrachten te beurt en wordt de Rijkswacht ook ingezet bij het opsporen van vermeende buitenlandse agenten en diverse veiligheidsopdrachten eigen aan de nieuwe situatie. Rijkswachters worden ook ingezet als vertrouwelijke koeriers.

Om het tekort aan Rijkswachters in de territoriale eenheden op te vangen, wordt beroep gedaan op de Aanvullende Rijkswacht. Deze vrijwilligers in kaki uniform, hulprijkswachters genoemd, moeten de reguliere gendarmen bijstaan in hun taken

Aan de grenzen neemt de territoriale Rijkswacht ook deel aan het bemannen van een aantal grensposten. Vooral aan de Belgisch-Duitse grens staan zo een twintigtal Vaste Posten (PF: Postes Fixes) en Onderzoeksposten (PE: Postes d'Examen). Bij de Vaste Posten is alle verkeer over de grens verboden, terwijl dit bij de Onderzoeksposten na controle wel mogelijk is.

Elke post is ondergebracht in een burgerwoning en wordt bemand door niet meer dan een tiental gendarmen. Hun taak bestaat er in om het grensgebied te observeren en alarm te slaan bij verdachte activiteiten. Bij een vijandelijke inval moeten de ploegen per telefoon alarm slaan om er vervolgens zo snel mogelijk van door gaan naar de kazerne van de Groep waarvan het detachement afhangt. Hiervoor beschikken de detachementen in principe over fietsen.
10mei.jpg
District Sankt-Vith
In de vroege ochtend wordt door leden van het "Heimattreue Front" een raid uitgevoerd op de rijkswachtkazerne van Sankt-Vith. Het ging om mannen uit de Oostkantons die in Duitsland een speciale opleiding gekregen hadden en waren ingelijfd bij het Brandenburger-regiment. Over hun Duitse legeruniform droegen zij burgerkledij om niet onmiddellijk door de rijkswachters herkend te worden. Er ontstaat een wilde schietpartij waarbij negen rijkswachters gewond raken. Enkele dagen later overlijden de Wachtmeesters Cortens en Volkaert, respectievelijk in versterking gestuurd vanuit de Brigade Gent en de Brigade Elsegem, aan hun verwondingen in het ziekenhuis van Sankt-Vith (zie bron 5).

District Tongeren
  • Brigade Tongeren. Ook de Brigade Tongeren had de opdracht om de grensposten op de Belgisch-Nederlandse grens te versterken. Zo werden Rijkswachters en Aanvullende Rijkswachters toegevoegd aan de meeste detachementen van het Bataljon Grenswielrijders Limburg die de grensovergangen tussen België en Nederland bewaakten. Bij het detachement van Sgt Crauwels aan de brug van Vroenhoven was de Wachtmeester Jean Ignoul van wacht toen het alarm iets na middernacht afgekondigd werd. Hij bevond zich op de brug van Vroenhoven toen hij de zweefvliegtuigen zag neerkomen nabij de brug. Initieel dacht men dat de vliegtuigen een noodlanding uitvoerden nadat ze door de Nederlandse luchtafweer werden beschoten. Hij loopt op het dichtstbijzijnde toestel af om de bemanning aan te houden maar wanneer hij bij het zweefvliegtuig komt wordt hij onmiddellijk neergeschoten. Zwaar gewond kan hij zich nog tot bij de bunker M slepen en wordt er door de bemanning in veiligheid gebracht. Hij komt om wanneer de Duitsers een holle lading tegen de deur van de bunker tot ontploffing brengen. De explosie kost ook het leven aan Sgt Crauwels en de Korporaal De Spiegelaere van de Limburgse Grenswielrijders alsook aan een soldaat van het 18Li.

Terr_Rw_Brigade_Kanne.JPG
Rijkswachtkazerne Brigade Kanne met op de achtergrond de brug van Kanne

  • Brigade Kanne. Wanneer de brug over het Albertkanaal te Kanne wordt opgeblazen komen de hulprijkswachters Guillaume Vrijens en Jean Paquet vast te zitten op de oostelijke oever van het Albertkanaal. Ze vervoegen een groepje van de 3Cie van het 21Gn dat wordt aangevoerd door Sgt Puissant en wordt aangevuld met Soldaat Harie Bovens, een verlofganger van het 14Li. Ze proberen het kanaal te naderen maar worden vanaf de overkant onder vuur genomen. De manschappen nemen dekking in de kelders van het notariaat van de notaris Delvoie. Sgt Puissant en de Korporaal Walbrecq trekken er vervolgens op uit om het bootje te zoeken dat werd achtergelaten om achterblijvers toe te laten het kanaal over te steken. Wanneer ze de schuilplaats bereiken valt het duo onder vijandelijk vuur waarbij Sgt Puissant zwaar gewond raakt en achtergelaten wordt in de tuin van een woning. De sloep lag er, ...maar aan de overzijde van het kanaal. De groep beslist dan maar om met een witte vlag naar de half vernielde brug van Kanne toe te stappen. Ze worden nog op de oostelijke oever krijgsgevangen genomen en via de vernielde brug naar de overkant geloodst. Eens aan de overkant worden ze naar een verzamelplaats voor krijgsgevangenen op de Tiendeberg gebracht waar zich reeds een 84 tal militairen bevonden waaronder de rijkswachter Gerard Nijs en de hulprijkswachters Gerard Mengels en Jean Janssens eveneens van de Brigade Kanne. Ondanks de nodige markeringen worden de Belgische krijgsgevangenen gebombardeerd door een Duitse (?) tweedekker. Hierbij laten 24 Belgen (vermoedelijk ook Wachtmeester Pelckmans, brigadecommandant van Kanne - TBC) en drie Duitsers het leven. (zie bron 8)

Districten Aarlen, Bastenaken en Neufchâteau
De districten van de Compagnie Aarlen (Aarlen, Bastenaken en Neufchâteau) krijgen op 10 mei al de opdracht om te hergroeperen te Philippeville. Op 12 mei wordt een detachement gevormd van een veertigtal rijkswachters dat bevolen zal worden door Cdt Res De Clippeleir, voormalig districtcommandant van Aarlen. Cdt De Clippeleir stelt het detachement ter beschikking van het Franse XIème Corps d'Armée (XI (FRA) CA) waar ze aangehecht worden aan de prévôté van dit legerkorps. De rijkswachters zullen met het XI (FRA) CA richting Frankrijk terugtrekken.
11mei.jpg
District Bree
  • Brigade Bree en Overpelt
    Beide brigades plooien zich op 11 mei terug op Brussel. Hier worden ze doorgestuurd naar Noord-Frankrijk. Wie ze daartoe de opdracht gegeven heeft en waarom is nog onduidelijk maar op 21 mei bevinden zij zich in Boulogne. Op dat ogenblik is de terugtochtweg naar het zuiden van Frankrijk reeds afgesloten door de inname van Abbeville door de Duitsers. In Boulogne krijgen zij de opdracht van Luitenant-generaal ridder Van Strydonck de Burkel, commandant van de 1ste Militaire Circonscriptie, om aan boord te gaan van een schip die Britse troepen repatrieert naar Engeland. Op 22 mei komt deze groep rijkswachters, een 25 man sterk, al toe in Dover. Van hier uit worden ze doorgestuurd naar Londen waar ze op 23 mei aankomen. Zij zullen de kern vormen van de Provoostdienst van de Belgische troepen in Engeland. Op 24 mei krijgen ze de belangrijke opdracht om een geldtransport ter waarde van 250 miljoen Belgische frank in goud en bankbiljetten van Plymouth naar Londen te escorteren. Het geld behoorde toe aan de Nationale Bank en werd door een schip van het Marinekorps naar Plymouth gebracht. De opdracht wordt succesvol volbracht op 26 mei.

District Hasselt
  • Brigade Eggetingen
    Wanneer ter hoogte van Eggetingen (Kortessem) op 11 mei omstreeks 08u00 een Duitse vliegtuig vijf bommen lost op de colonnes vluchtende militairen, die zich langs de steenweg Tongeren - Hasselt (N20) naar het westen begeven, missen de bommen hun doel. De bommen komen terecht in de buurt van de Rijkswachtpost van Eggetingen waar de Brigadecommandant, Opperwachtmeester Louis Claeskens, samen met de twee hulprijkswachters August Awouters en Hendrik Ramaekers naar buiten stormen om dekking te zoeken in hun zelfgegraven schuilplaats. Eén bominslag velt de drie rijkswachters, Opperwachtmeester Claeskens en Hulprijkswachter Hendrik Ramaekers werden op slag gedood, Hulprijkswachter August Awouters werd nog naar Zammelen gebracht waar hij één dag later overleed aan zijn verwondingen. (zie bron 3)
12mei.jpg

13mei.jpg
Brigade Genk
Enkele geëvacueerde Rijkswachters van de Brigade Genk worden samen met een vijftigtal Rijkswachters uit de hoofdstad naar Antwerpen gestuurd om de 2de Militaire Circonscriptie, die zelf over geen troepen meer beschikt, te versterken.
14mei.jpg

15mei.jpg

16mei.jpg
17mei.jpg

18mei.jpg
Districten Aarlen, Bastenaken en Neufchâteau in Frankrijk
Het detachement De Clippeleir trekt samen met het XI (FrA) CA naar het Zuiden via Froidchapelle, Wignehies en St-Quentin. Tijdens de afmars geraakt het detachement versnippert en enkele elementen worden door de Duitsers ingehaald. Zo wordt de Brigade van Les Bulles (district Neufchâteau) onder leiding van Adjudant Lamouline op 18 mei gevangen genomen te Le Cateau (departement du Nord). Cdt De Clippeleir probeert zijn mannen op 18 en 19 mei te hergroeperen door ze richting Rouen uit te sturen waar ze uiteindelijk terecht komen in de kazerne Talladier. Gedurende een vijftiental dagen helpen ze er het Centre de Regroupement die geïsoleerde Belgische militairen opvangt en doorstuurt naar Poitiers.
19mei.jpg

20mei.jpg
Terr_Rw_in Frankrijk_Kazerne Joffre.JPG
Kazerne Joffre te Montpellier waar de provoostdienst van HK/TRI werd in ondergebracht
Territoriale Rijkswacht in Frankrijk
Enkele rijkswachters uit districten die door de vijand werden ingenomen zijn naar Frankrijk gevlucht waar ze worden doorgestuurd naar Poitiers waar zich de Belgische regering bevindt. In totaal komen 303 rijkswachters in Poitiers terecht. Het betreft 6 officieren, 74 keuronderofficieren en 221 manschappen. Naast de 303 rijkswachters worden ook nog eens 400 hulprijkswachters naar Frankrijk doorgestuurd. Naarmate de rijkswachters toekomen in Poitiers worden ze in vier groepen ingedeeld.
  • Een eerste groep, bestaande uit 60 rijkswachters en 80 hulprijkswachters, wordt naar Montpellier gestuurd om er vanaf 1 juni de provoostdienst van het HK/TRI te vormen. De groep Montpellier wordt gekazerneerd in de kazerne Joffre in Montpellier en staat initieel onder bevel van Adjudant Mélis tot wanneer hij wordt afgelost door Luitenant Nicolas voormalig districtcommandant van Bastogne.
  • Een tweede detachement wordt op 12 juni naar Malestroit in Bretagne gestuurd om er de provoostdienst van de 7de Infanteriedivisie (7Div) te vormen. De voormalige provoostdienst van de 7Div werd ten noorden van de Somme nagenoeg integraal krijgsgevangen genomen toen ze er het verkeer in goede banen probeerden te leiden. Deze groep van ongeveer 50 rijkswachters staat onder bevel van Adjudant 1ste klas Merveille, oud-brigadecommandant van de Aarlen. Hij wordt de nieuwe Provoost van de 7Div.
  • Een derde detachement van ongeveer 70 manschappen blijft te Poitiers en beschermt de Minister van Landsverdediging tijdens diens verplaatsingen in Frankrijk.
  • De resterende rijkswachters worden naar het "Centre de recueil de la Gendarmerie" in de Rue Marie Magnée nr 11 te Toulouse gestuurd. Dit centrum stond onder bevel van Kapitein-commandant De Clippeleir. De rijkswachters die zich in Montpellier en Toulouse bevinden worden opgedeeld in groepjes van twee of meer man versterkt met enkele hulprijkswachters en uitgestuurd naar de verschillende kantonnementen van de VOC's om er de Gerechtelijke Dienst te verzekeren.
28mei.jpg
Rijkswacht_Overgave.jpg
Rijkswachters te paard, allicht van een provoostdienst, op 28 mei 1940.
Het merendeel van de Rijkswachters wordt na de Belgische overgave vrij snel weer aan het werk gesteld. Op 5 juni 1940 vaardigt de bezetter een richtlijn uit om krijgsgevangenen van een ganse reeks beroepscategorieën vrij te laten, waaronder ook de ordediensten. Tijdens de bezetting voert de Rijkswacht in ons land alleen taken van administratieve en gerechtelijke politie uit en vervult geen militaire rol meer.

Register van Gesneuvelden

Naam
Voornaam
Graad
Eenheid
Datum
Plaats
Omstandigheden
ABSIL
J.
Brigadier
Brigade Verviers



ALAVOINE
M.
Wachtmeester
Brigade Roux



AMRAY
A.
Wachtmeester
Brigade Fléron



AWOUTERS
August
Hulprijkswachter
Brigade Eggetingen
12/05
Eggetingen (Kortessem)
Gedood bij luchtbombardement
BEAUPREZ
T.
Wachtmeester
Brigade Bevekom
15/05
Doornik

CLAESKENS
Louis
Opperwachtmeester, Brigadecommandant
Brigade Eggetingen
11/05
Eggetingen (Kortessem)
Gedood bij luchtbombardement
CORTENS
Emile
Wachtmeester
Brigade Gent
12/05
Sankt-Vith
Gedood door geweervuur
DEHALLEUX
M.
Eerste Wachtmeester
Brigade Gaurain-Ramecroix
23/05


DENEFFE
A.
Wachtmeester
Brigade Heure



DETHIER
H.
Wachtmeester
Brigade Beaumont



D'HONDT
E.
Wachtmeester
Brigade Koekelare



DIEUDONNE
A.
Wachtmeester
Brigade Rance



DUBU
G.
Wachtmeester
Brigade Stavelot



EVRARD
A.
Wachtmeester
Brigade Namen



IGNOUL
Jean H.
Wachtmeester
Brigade Tongeren
10/05
Vroenhoven (bunker M)
Gedood door uitwerking holle lading
LAMBERT
V.
Adjudant
Brigade Floreffe



LEGRAND
J.
Wachtmeester
Brigade Verviers



MORREN
F.
Wachtmeester
Brigade Mechelen



NENQUIN
G.
Wachtmeester
Brigade Namen



PELCKMANS
C.
Wachtmeester, Brigadecommandant
Brigade Kanne
10/05
Kanne
Gedood bij luchtbombardement
PETIT
E.
Eerste Opperwachtmeester
Compagnie Aarlen



POCHET
E.
Wachtmeester
Brigade Heure



PONCELET
E.
Kapitein-commandant
Gp Opleiding Esk Cavalerie



RAMAEKERS
Hendrik
Hulprijkswachter
Brigade Eggetingen
11/05
Eggetingen
Gedood bij luchtbombardement
THOMAS
J.
Opperwachtmeester
Brigade Bergen



THOMAS
R.
Wachtmeester
Brigade Verviers



THOMMES
L.
Wachtmeester
Brigade Verviers



THYS
F.
Adjudant
Brigade Halanzy



VAN DEN BERGHE
César
Aanvullend Rijkswachter
Brigade Eeklo
20/05
Frévent (F)

VAN DE VOORDE
J.
Wachtmeester
Brigade Verviers



VERBEEST
M.
Wachtmeester
Brigade Doornik



VOLKAERT
Maurice
Wachtmeester
Brigade Elsegem
10/05
Sankt-Vith
Gedood door geweervuur
VUYLSTEKE
F.
Brigadier
Brigade Brussel



WAGNER
Joseph.
Eerste Wachtmeester, Brigadecommandant
Brigade Lommersweiller
24/05
Poperinge

Register der Gesneuvelden

Rw_1WM_Beauprez.jpg
TerRw_Wm_Ignoul.jpg
Rw_Rw_VandenBerghe.jpg

WM Beauprez
WM Ignoul
Rw Van Den Berghe

Bibliografie en Bronnen

1.
Van Geet, W., 1985, De Rijkswacht tijdens de bezetting 1940-1945, Antwerpen: De Nederlandsche Boekhandel.
2.
Bikar, A., Mai 1940: Kuechelscheid, un poste de gendarmerie, Revue de la Gendarmerie, 1973(2), pp. 17-28.
3.
Kortessem, een klein dorp tijdens de oorlog van 1940 - 1945, heemkundige kring Kortessem, 1994
4.
België in de Tweede Wereldoorlog, deel 10 blz 55, Prof Dr Luc De Vos [on line beschikbaar] http://www.dbnl.org/tekst/vos_066belg01_01/vos_066belg01_01_0005.php
5.
de Wilde Maurice, 1985, uitgeverij Peckmans, Kapellen. "België in de Tweede Wereldoorlog, Deel V: De collaboratie p.37. [online] beschikbaar op:http://www.dbnl.org/tekst/wild022belg02_01/wild022belg02_01_0003.php [geraadpleegd op 10 februari 2016]
6.
Graf WM Jean Ignoul op de oude begraafplaats van Maastricht (NDL)
7.
L'armée belge de France en 1940, p. 319, door Jean Jamart Col BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994
8.
De eerste dag van de Tweede Wereldoorlog in Kanne [on line beschkbaar] , 28 Apr 2015, Heemkundige kring Kanne, http://heemkundekanne.be/vers-van-de-pers/de-eerste-dag-van-de-tweede-wereldoorlog-in-kanne-2/ [geraadpleegd 06Apr16]