CyF.jpg

2de Regiment Grenswielrijders (2GrWi)

2e Régiment de Cyclistes-Frontière (2CyF)

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Licht infanterieregiment van het actieve leger
Ontdubbeld van
n.v.t.
Taalstelsel
Franstalig
Onderdeel van
Iste Bataljon: Reserve IIIde Legerkorps
Staf, IIde en IIIde Bataljon: Groepering Gits, IIIde Legerkorps
Bevelhebber
Luitenant-kolonel R. Tilot
Standplaats
Versterkte Positie Luik
Sector Meuse-Aval ("Maas Stroomafwaarts")
Samenstelling
Iste Bataljon (Kapitein-commandant F. Demal)
1ste Compagnie Wielrijders (Cdt Léon Montjardin)
2de Compagnie Wielrijders (Lt A. Bikkens)

IIde Bataljon (Majoor E. D'Hainaut)
3de Compagnie Wielrijders (Cdt J. Houbiers)
4de Compagnie Wielrijders (Lt P. Beeckmans)

IIIde Bataljon (Majoor C. L'Hoir)
5de Compagnie Wielrijders (Cdt M. De Rache)
6de Compagnie Wielrijders (Lt A. Parent)

7de Compagnie Mitrailleurs (Luitenant R. Vos)
8ste Compagnie C47 op T13 en C47 op MkVI (Kapitein-commandant G. Verjans)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

Staf/2CyF
Het 2de Regiment Grenswielrijders (2CyF) werd opgericht in 15 maart 1940 bij de reorganisatie van de verschillende eenheden van de grenswacht waarbij het Regiment Grenswielrijders ontdubbeld wordt in 1CyF en 2CyF. Kolonel SBH Jacques bevelhebber van het Regiment Grenswielrijders krijgt het bevel over 1CyF, zijn tweede commandant, Luitenant-kolonel Tilot krijgt het bevel over 2CyF. Het 2de Regiment Grenswielrijders is in vredestijd ingekwartierd te Haccourt, Visé, Hermalle-sous-Argenteau en Luik. 2CyF is samengesteld uit drie bataljons lichte infanterie maar beschikt met zijn 8ste Compagnie ook over 10 gemechaniseerde C47 anti-tankkanonnen. Slechts 6 van deze voertuigen zijn de relatief moderne T13 pantserwagens. De overige 4 voertuigen zijn de hopeloos versleten Vickers Carden-Lyod Mark VI rupswagens die in 1930 aangekocht werden als prototype.
2Div_Versterkte_positie_Luik(4).JPG
De Groepering Gits is belast met de verdediging van het noordelijk gedeelte van PFLIII en PLFIV.


Aan de vooravond van de oorlog is het regiment, met uitzondering van I/2CyF, toegevoegd aan de Groepering Gits die de Sector Maas-Stroomafwaarts (Meuse-Aval) van de Versterkte Positie Luik
(Position Fortifiée de Liège oftewel PFL) verdedigt. De Versterkte Positie Luik bestaat uit vier linies:
  • Het verst buiten de stad ligt de PFLI linie over een lengte van ongeveer 50Km tussen Visé en Comblain-au-Point met de drie nieuwe forten van Aubin-Neufchateau, Battice en Tancrémont, aangevuld met 179 betonnen bunkers.
  • De PFLII linie is ongeveer 28Km lang en loopt van Barchon tot Boncelles. Op deze linie zullen bij een vijandelijke inval de 2de Infanteriedivisie en de 3de Infanteriedivisie post vatten. De linie omvat de vernieuwde forten van Barchon, Evegnée, Fléron, Chaudfontaine, Embourg en Boncelles aangevuld met 61 betonnen bunkers in twee echelons.
  • De PFLIII linie bestaat uit drie steunpunten op de rechteroever van de Maas te Visé, Argenteau en Jupille-Renory. Te Visé zijn 19 bunkers gebouwd, waarvan 4 met een C47 anti-tankkanon. Het steunpunt te Argenteau bestaat uit 10 bunkers, waarvan 2 met een C47, en het steunpunt te Jupille telt 13 bunkers, waarvan 8 over een C47 beschikken.
  • De Maas wordt gedekt door de PFLIV linie die op de forten van Flémalle en Pontisse kan rekenen en bestaat uit 31 bunkers aan de oever van de Maas tussen Lixhe en Flémalle, 9 bunkers aan het Albertkanaal tussen Coronmeuse en Ternaaien en 10 bunkers tussen het fort van Pontisse en Ternaaien.

De Groepering Gits, belast met de verdediging van noordelijk gedeelte van PFLIII en PLFIV, omvatte naast het 2CyF ook nog het Iste Bataljon van het 6de Linieregiment (I/6Li), het VIIde Bataljon Speciale Vestingseenheden de Iste Groep van het 3de Artillerieregiment en de 2Cie van het 23ste Geniebataljon. De groepering staat onder bevel van Generaal-majoor Gits, de Commandant van de Infanterie van de 3de Infanteriedivisie. Het 2CyF staat opgesteld in eerste echelon van de sector van de Groepering Gits en bezet een ondersector die loopt langsheen de westelijke oever van de Maas, tussen Lixhe in het noorden, en Wandre, nabij het Fort van Pontisse, in het zuiden. Te Lixhe sluiten de stellingen aan bij de stellingen van het 2de Regiment Grenadiers (2Gr) van de 7de Infanteriedivisie. De compagnies van 2CyF bemannen een reeks steunpunten en bunkers langs de Maas tussen Lixhe en Wandre.

Alarmposten
Het regiment wordt daarnaast ook gebruikt om de wachtdetachementen te leveren voor Alarmposten 0 tot en met 11 (Poste d'Alerte oftewel PA) langsheen de Belgisch-Nederlandse grens tussen Moelingen en Teuven. Deze alarmposten hebben een permanentie van ten minste vier militairen die van uit een versterkte hut de grens waarnemen en bij onraad per telefoon en radiozender alarm kunnen slaan. De taak van deze alarmposten bestaat er niet alleen in om bij een vijandelijke inval onmiddellijk alarm
te slaan, maar omvat ook het uitvoeren van een reeks geplande vernielingen, om zich vervolgens per fiets, motorfiets of lichte vrachtwagen terug te trekken naar de PFLI linie van de Versterkte Positie Luik. Het regiment geeft aan de compagnies opdracht om volgende Alarmposten te bemannen:
  • 6de Compagnie
    • PA0 - spoorbrug over Albertkanaal te Loen - postcommandant: Korporaal Soyez
    • PA1 - wegbrug over Albertkanaal te Loen
  • CyF_04.jpg
    Grenswielrijders droegen een alpenmuts met een fietswiel als kenteken. (foto: Tom Hendrikx)
    5de Compagnie
    • PA2 - baan Moelingen-Visé
    • PA3 - baan Dalhem-Visé
    • PA4 - baan Berneau-Visé
  • 4de Compagnie
    • PA5 - Warsage
    • PA6 - Warsage
    • PA7 - 's Gravenvoeren
    • PA7bis - 's Gravenvoeren
    • PA8 - Ulvend - postcommandant: Korporaal Schoolmeesters
  • 3de Compagnie
    • PA9 - Sint-Martens-Voeren "West" - postcommandant: Korporaal Darge
    • PA10 - Sint-Martens-Voeren "Oost" - postcommandant: Korporaal Carltelyne
    • PA11 - Veursbos

I/2CyF
Het gros van het Iste Bataljon vormt aan de vooravond van de Duitse inval de algemene reserve van het IIIde Legerkorps (III/CA) en bevindt zich in de Citadel van Luik waar ook het HK van het III/CA ontplooid is.

II/2CyF
Het IIde Bataljon bezet het zuidelijke kwartier van de stelling aan de Maas van Wandre tot Richelle. Hierbij neemt het bataljon ook het steunpunt in het bruggenhoofd op de rechteroever te Argenteau voor zijn rekening. Het bataljon wordt ondersteund door een tweede echelon samengesteld uit de 28ste en 29ste Compagnie van het VIIde Bataljon Speciale Vestingseenheden die steunpunten inrichten in Oupeye en Vivegnis op de westelijke oever van het Albertkanaal.

III/2CyF
Het IIIde Bataljon heeft zijn commandopost ontplooid te Haccourt en bezet het noordelijk kwartier van de stelling aan de Maas tussen Richelle en Lixhe. Het bataljon is tevens verantwoordelijk voor het steunpunt in het bruggenhoofd van Visé. Het bataljon wordt ondersteund door een tweede echelon samengesteld uit de 30ste en 31ste Compagnie van het VIIde Bataljon Speciale Vestingseenheden opgesteld langs de westelijke oever van het Albertkanaal te Hallembaye en Haccourt.

2CyF_Pont des Allemands.jpg
Zicht op de "Pont des Allemands" vanuit de CP van de 6Cie aan de westelijke voet van de spoorbrug.
De 5de Compagnie bewaakt de wegbrug te Visé en de wijk Devant Le Pont, tussen de Maas en het Albertkanaal. De compagnie bemant met één peloton eveneens de 17 bunkers van het bruggenhoofd in de stad Visé op de rechteroever van de Maas. Van deze bunkers zijn er 4 uitgerust met een C47 anti-tankkanon. De compagnie beschikt over een C47 bij de westelijke toegang tot de brug waar het steunpunt van het 1ste Peloton van Luitenant Jacquemin is ingericht. Deze brug is ondermijnd, maar mag als belangrijke verkeersader slechts op uitdrukkelijk bevel van de commandant van het IIIde Legerkorps vernield worden. De compagnie bezet ook diverse steunpunten op de linkeroever van de Maas. Zo ligt het peloton van Onderluitenant Riga bij het munitiedepot te Basse-Hermalle.

De 6de Compagnie van Luitenant Parent ligt het verst naar het noorden tussen het dorp Lixhe en het korte verbindingskanaaltje tussen Maas en het Albertkanaal ten zuiden van de spoorlijn 24 (Tongeren - Montzen). De compagnie sluit zo aan bij de zuidelijke flank van het 2de Regiment Grenadiers van de 7de Infanteriedivisie. De 6de Compagnie wordt versterkt door een peloton T13 tankjagers van de 8ste Compagnie, maar één van de voertuigen heeft een defecte motor. De 6Cie heeft zijn CP ingegraven in de westelijke berm van de spoorwegbrug (op spoorlijn 24) over de Maas ten noorden van Visé, beter gekend als "Pont des Allemands". De brug werd immers in 1914 door de Duitsers gebouwd.

7Cie/2CyF
Twee pelotons van de 7Cie mitrailleurs worden in versterking gestuurd van het 1CyF. Ze worden ingezet ten voordele van III/1CyF aan de Belgisch-Duitse grens nabij Eupen.

8Cie/2CyF
Eén peloton tankjagers van de 8Cie wordt in versterking gestuurd naar de 6Cie, de andere pelotons (zes T13 tankjagers) worden in versterking gestuurd van het 1ste Regiment Lansiers (1L) waar ze ingezet worden nabij Stavelot

Peloton Onderluitenant Gason van de 1Cie/I/2CyF in versterking van 1L
Het peloton van Onderluitenant Gason is eveneens afgedeeld bij het 1L. Het 1L bezet de Alarmpositie (ook wel Position d'Alerte genoemd) tussen Kalterherberg en Losheim teneinde elke indringing op het grondgebied te melden. Het peloton Gason kantonneert in het Kamp van Elsenborn en levert het wachtdetachement voor alarmpost PA25bis, een gecombineerde alarm- en vernielingspost op de spoorlijn 48 (Aken - Sankt Vith) nabij het kamp.
10mei.jpg
t_luik.jpg
2CyF_Kazerne_Vise_02.jpg
Bij de creatie van de grenswacht medio jaren '30 werd deze nieuwe kazerne in Visé gebouwd.
Staf/2CyF in versterking van de Groepering Gits
De staf wordt rond 00u35 opgebeld door het IIIde Legerkorps met de melding dat de algehele staat van alarm afgekondigd wordt. De compagnies worden onmiddellijk ontplooid. Rond 22u00 beveelt het Fort van Pontisse aan de grenswielrijders om de bruggen van Hermalle-sous-Argenteau, Vivegnis et Haccourt te vernielen. De drie bruggen vliegen even later de lucht in.

Alarmposten
De alarmposten ontvangen het bericht van de Duitse aanval om 05u00 en krijgen onmiddellijk het bevel om de voorziene vernielingen uit te voeren en zich dan terug te trekken. De militairen van PA0 tot en met PA11 verlaten hun wachthuisjes en zetten alle springladingen aan tussen 05u20 en 05u35. Zo worden ook de beide portalen van de spoorwegtunnel te Sint-Martens-Voeren opgeblazen. De wachtposten trekken zich vervolgens terug naar het westen en steken de Maas over tussen 07u00 en 08u00 zonder contact gemaakt te hebben met de vijand. Met uitzondering van de observatiepost van de artillerie te Sint-Martens-Voeren, wordt hiermee de ganse strook grondgebied tussen de Belgisch-Nederlandse grens en spoorlijn 24 Visé-Montzen zonder slag of stoot opgegeven.

II/2CyF
Het IIde Bataljon bezet nog steeds het zuidelijke kwartier van de stelling aan de Maas van Wandre tot Richelle maar in de loop van de dag wordt het gros van het bataljon verplaatst. Zeven van de tien beschikbare pelotons worden uitgestuurd naar de Maas ten zuiden van Luik om de bewaking van de bruggen over de rivier tussen Renory en Seraing waar te nemen. Het deel van het bataljon dat binnen de Sector Maas-Stroomafwaarts blijft, wordt hiermee herleid tot de staf en drie pelotons

III/2CyF
Bij de 5de Compagnie worden worden de Soldaten Hollon en Heuchenne onmiddellijk na het afkondigen van het alarm uitgestuurd naar de kerk van Notre Dame du Mont Carmel op de linker Maasoever om er een observatiepost in te richten. Generaal-majoor Gits bezoek de stellingen in zijn sector. Rond 04u00 is hij op de commandopost van de 5de Compagnie aan de Tongersesteenweg, net bij de brug van Visé. Intussen blijven talrijke vluchtende burgers toestromen aan de brug van Visé. Vooral hen die oud genoeg zijn om zich de Duitse invasie van 1914 te herinneren, zijn bijzonder angstig.

2CyF_wegbrug_Visé_détruit.jpg
Door de Belgische genie vernielde wegbrug over de Maas te Visé (VsR1)
Even na 06u00 worden de Cointet hekkens over de oostelijke toegangsweg naar de brug gerold. De overtocht wordt hiermee ontzegt aan alle voertuigen. Wat later komt de vernielingsploeg van vernieling Vs3d - de spoorbrug te Berneau - als eerste aan binnen de linies. De brug is met succes vernield en de ploeg heeft eveneens de wegblokkade opgericht op de Rue des Fusillés te Warsage. De ploeg van vernieling Vs2d kont even later toe. De overige wachtposten van de Postes d'Alerte volgen vrij snel.

Net na 10u00 ontvangt Kapitein-commandant De Rache het bevel van zijn bataljonscommandant om vernieling VsR1 uit te voeren. VsR1 is het codenummer voor de brug van Visé en na controle belt De Rache de opdracht door aan Luitenant Jacquemin. Tussen 10u10 en 10u15 vliegt de betonnen brug met een enorme klap de lucht in. De manschappen die nog steeds het bruggenhoofd Visé bemannen zijn nu afgesneden van hun compagnie.

Rond het middaguur volgt het bevel om het bruggenhoofd te ontruimen. De manschappen komen aan met enkele uit Hombourg ontsnapte militairen van het 1ste Regiment Grenswielrijders. Sommigen worden in een bootje overgezet, anderen omgeleid via de nog intacte brug van Argenteau.

De 6de Compagnie ontvangt rond middernacht het alarm en om 01u00 bevindt Luitenant Parent zich reeds in zijn CP. Tegen 03u00 staan ook al de manschappen op post en wordt besloten de defecte T13 in de algemene richting van de grens te draaien om het voertuig toch nog van enig nut te laten zijn. Bij het aanbreken van de dag, omstreeks 04u30 zijn de manschappen van de CP van de 6Cie getuige van het luchtbombardement op het Fort van Eben-Emael. Ze nemen het schouwspel waar vanaf de spoorwegberm en begrijpen onmiddellijk dat dit geen oefenalarm is. De wielrijders wachten de ganse dag bang af, maar maken geen contact met de vijand en blijven op post. Overal rinkelen de telefoons en komen steeds meer alarmerende berichten binnen van de Duitse aanval op het 2Gr en de andere eenheden in de 7de Infanteriedivisie. Enkele Nederlandse soldaten die onze grens zijn over gevlucht, trekken door de stellingen van het 2CyF en verdwijnen naar het zuiden. De 6Cie kan ten noorden van hun eigen stellingen duidelijk artillerievuur waarnemen en ontvangt enkele paniekerige telefoonberichten van het 2Gr.

Het bevel wordt (vermoedelijk om 06u15 wanneer ook bevolen wordt de spoorwegbrug over het Albertkanaal nabij Lixhe te vernielen) gegeven om de spoorwegbrug over de Maas op te blazen maar de genie slaagt hierin slechts gedeeltelijk. Na een tweede mislukte poging beslist Luitenant Parent dan maar een vuuropdracht aan te vragen bij het Fort van Pontisse. Aanvankelijk begrijpt het fort het bericht verkeerd en laat het zijn kanonniers vuren op het westelijk bruggenhoofd van de brug van Visé, gelukkig zonder erg voor de 6Cie. De vuren worden gecorrigeerd naar de oostelijke oever en eens het juiste doel gevonden, beschieten de Belgen langdurig de spoorwegbrug maar slagen er niet in deze verder te vernielen.

I/2CyF reserve van het III/CA
Het Iste Bataljon wordt reeds om 00u30 gealarmeerd en verlaat onmiddellijk de Citadel om te verhuizen naar tijdelijke kantonnementen in Alleur.
11mei.jpg
t_luik.jpg
Staf/2CyF in versterking van de Groepering Gits
2CyF_Pont des Allemands_détruit.jpg
Half vernielde "Pont des Allemands". De brug werd nog bevuurd door het Fort van Pontisse
Nu het duidelijk wordt dat in het noorden de Grenadiers het zullen begeven en de Duitse troepen zeer snel een bruggenhoofd uitbouwen op de Belgische oever van het Albertkanaal, wordt het een drukke dag voor de drie bataljons van het 2CyF. De vijand is nu zeer nabij en de grenswielrijders gaan de eerste gevechten aan. Om 22u30 krijgt het regiment het bevel om terug te trekken naar Ville-en-Hesbaye ten zuiden van de Méhaigne. Dit Haspengouwse dorp ligt op zo'n 50 Km van Luik, in de richting van Namen. Het regiment zal drie kwartier later later, om 23u15, zijn stellingen verlaten:

I/2CyF
Bij het I/2CyF worden vier pelotons van de 1ste Compagnie aangeduid om een dwarsstelling op te werpen om de posities aan de Maas te beschermen en omsingeling te bemoeilijken. Bij de aftocht 's avonds zal de 1ste Compagnie achterblijven in Luik om daar de bruggen over de Maas in het stadscentrum te bewaken.

II/CyF
Het II/2CyF bevindt zich nog steeds op de rechteroever, maar steekt kort na de middag de Maas over wanneer de Duitsers het gebied beginnen af te tasten en laat vervolgens de bruggen te Argenteau en Vivegnis de lucht in vliegen. Het II/2CyF, dat nog min of meer intact de terugtocht aanvat, slaagt er in de manschappen bij elkaar te houden maar wordt te Lens-Saint-Remy gegrepen door een Duitse gemotoriseerde colonne die één compagnie gevangen nemen. De meeste soldaten ontsnappen echter weer en slechts een handvol grenswielrijders blijft achter in de handen van de Duitsers.

III/CyF
Het IIIde Bataljon bewaakt nog steeds zijn stellingen op de linkeroever van de Maas ten zuiden van de sector van 2Gr. Het bataljon is van op afstand getuige van de nederlaag van de Grenadiers, maar kan niet tussenbeide komen. De observatiepost te Visé kan waarnemen hoe een eenheid vijandelijke infanteristen de spoorwegbrug Visé-Montzen zonder problemen kan oversteken. Prompt wordt artillerievuur aangevraagd. De ganse dag worden de doelen in de omgeving van Visé, aangegeven door III/2CyF, met grote precisie bestookt door het fort van Pontisse.

Ook het III/2CyF ontvangt om 22u30 het bevel tot de aftocht. Het bataljon laat nog enkele waarnemers achter terwijl de rest van het bataljon vertrekt. Het bataljon trekt over het sluizencomplex van het verbindingskanaal Maas - Albertkanaal en over de brug van Haccourt om te hergroeperen op de westelijke oever van het Albertkanaal. De verplaatsing gebeurt in alle stilte omdat de Duitsers vlakbij zitten. De terugtocht kent een bijzonder dramatisch verloop. Het peloton van Adjudant Lesage van de 6de Compagnie wordt niet tijdig verwittigd omdat de verbindingen met de CP compagnie verbroken zijn. Het peloton raakt bij de uittocht de weg kwijt en wordt gevangen genomen. De 8ste Compagnie moet een belangrijk aantal T13 voertuigen door panne achterlaten en de overgebleven bemanningen trachten te voet het regiment bij te benen. De 5de Compagnie vormt de achterhoede aan de Maas en zal als laatste de 12de mei om aan 02u00 aan de aftocht van de rivier beginnen. Het III/2CyF wordt die nacht nog tot drie keer toe onderschept door Duitse patrouilles bij Liers, Xendremael en Alleur en moet zich aan meerdere vuurgevechten onttrekken om uit het Luikse te kunnen ontsnappen.
12mei.jpg
t_onderweg.jpg
CyF_02.jpg
Trompetter van de Grenswielrijders in de kazerne van Visé (foto: Tom Hendrickx).
Na een verwarrende nacht bevindt het gros het regiment zich bij dageraad slechts op de lijn Ans-Liers-Rocourt, net buiten Luik. De Duitse pantsers hebben intussen Tongeren veroverd en paniek breekt uit onder de Belgen die maar al te goed beseffen dat ze zich niet snel genoeg terugtrekken. Om de situatie nog erger te maken zitten de wegen helemaal vol met vluchtelingen en duikt ook de Luftwaffe op. De colonnes worden met de regelmaat van de klok aangevallen en de grenswielrijders beginnen de eerste verliezen te lijden.

De cyclisten zitten helemaal vast in de chaos en raken maar met moeite verder. Die dag zullen slechts 4 van de meer dan 40 pelotons van het regiment en de regimentsstaf zelf aankomen in Ville-en-Hesbaye. De rest zit verspreid ergens tussen de oorspronkelijke stellingen aan de Maas en de eindbestemming.

Te Ville-en-Hesbaye treffen de grenswielrijders een eenheid van de Franse Dragons Portés. De Belgen worden onmiddellijk aan het werk gezet door de bevriende troepen en graven de rest van de dag alsof hun leven er van af hangt. Het 2CyF kan geen verbinding maken met de hogere echelons en blijven verdere bevelen uit. Kolonel Tilot besluit dan maar zelf om zijn colonnes naar Namen door te sturen. Die avond overnachten de restanten van het regiment in de stad.

Later op de dag bereikt ook het II/2CyF de stad Namen. Later zal deze groep uiteindelijk ook Wemmel bereiken.

De 5de compagnie heeft zijn fietsen moeten achterlaten en marcheert nu te voet, om bij Lexhy nog maar een keer met een Duitse patrouille in botsing te komen. Slechts om 23u00 zullen de mannen in Slaigneau aankomen.

Tenslotte trekt de in Luik achtergebleven 1ste compagnie zich terug via Namen, Charleroi, Fontaine-l’Evèque, Péronne-lez-Binche, Edingen en Herne om na enkele dagen ook in Wemmel toe te komen.
13mei.jpg
t_onderweg.jpg
Grenswacht_Wegversperring.JPGDe vier pelotons en de staf (de 'kopgroep') van het 2CyF trekt verder naar Charleroi. De volgende bestemming wordt Grote Hut net ten noorden van Waterloo. De troepen zijn compleet uitgeput.

Intussen beginnen de achterblijvers beetje bij beetje toe te komen bij hun eenheid, maar het gros van de troepen is nog vermist. Zo heeft de 5de compagnie zich opnieuw van de nodige fietsen voorzien en passeert ze in de vroege ochtend in Namen om later op de dag bij Marcinelle de rest van hun bataljon in te halen en zo uiteindelijk weer bij het regiment aan te pikken.
14mei.jpg
t_rust.jpg
Van uit de buurt van Waterloo rijdt het 2CyF door de nacht verder naar Wemmel, waar men om 07u00 in de ochtend eindelijk halt houdt om zich te reorganiseren en de manschappen te laten rusten.
15mei.jpg
t_rust.jpg
De dag wordt besteed aan broodnodige rust, terwijl het regiment nieuwe fietsen en uitrusting in ontvangst neemt om het verloren materiaal aan te vullen. De pelotons en compagnies worden herschikt en aangepast aan het nog aanwezige aantal Cyclisten. Ook het 1 CyF bevindt zich te Wemmel en hergroepeert zich. Het wordt duidelijk dat de beide regimenten door de talrijke achterblijvers en krijgsgevangenen herleid zijn tot ongeveer elk een bataljon. De regimenten worden aangevuld met manschappen van het VIIde bataljon van de Speciale Vestingstroepen.
16mei.jpg
t_rust.jpg
Het Groot Hoofdkwartier werkt tijdens de nacht van 15 op 16 mei aan de definitieve plannen voor de aftocht van het leger van de Versterkte Positie Antwerpen en de K.W. Stelling naar de nieuwe lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. De terugtocht zal in drie etappes gebeuren. In eerste etappe moeten de legerkorpsen van de K.W. Stelling de Rupel en het Kanaal van Willebroek oversteken. De noordelijke sector van deze tussenlinie zal vanaf de samenloop van de Schelde en Rupel tot in Willebroek worden bewaakt door de 1ste Infanteriedivisie. Tussen Willebroek en Vilvoorde moet een samenraapsel van de brigade Grenswielrijders en eenheden van de Lichte Regimenten van de Rijkswacht de kanaaloever bewaken. Ten zuiden van Vilvoorde neemt het Britse leger over.

In de namiddag krijgen de beide regimenten CyF de opdracht naar het kanaal te trekken tussen Willebroek en Vilvoorde voor het uitvoeren van de volgende opdracht:
  • het bewaken van de bruggen te Tisselt, Kapelle-op-den-Bos en 't Sas door het 1 CyF en te Verbrande Brug en Vilvoorde door het 2 CyF
  • patrouilles uitvoeren op de baan Brussel-Antwerpen om mogelijke Duitse parachutisten op te sporen en te neutraliseren

De 1ste infanteriedivisie zal ten noorden van Willebroek worden opgesteld, terwijl de Britten ten zuiden van Vilvoorde aansluiten. De troepen gaan 's nachts in positie.
17mei.jpg
t_willebroek.jpg
Staf/2CyF
Op 17 mei om 04u00 lost het 2CyF het II/3J af in het bruggenhoofd aan de Verbrande Brug te Grimbergen. De beide regimenten grenswielrijders vormen samen met de Lichte Regimenten van de Rijkswacht, het IIde Bataljon en het Peloton Verkenners van het 2de Jagers te Voet (2J) en enkele Britse eenheden de laatste achterhoede aan het Kanaal van Willebroek. De CyF moeten een front van zo'n 18 Km bemannen en beschikken niet over zware wapens noch artilleriesteun. Alle T13 kanonnen zijn inmiddels verloren gegaan.

In de voormiddag trekken de laatste Belgen over het kanaal en gaan verder richting Schelde. De CyF vernielen tussen 10u00 en 14u00 de zeven bruggen die hen toegewezen zijn. Later op de middag duiken de eerste Duitsers op. De Grenswielrijders trachten de Duitse troepen af te houden, maar slagen daar niet in. Te Kapelle-op-den-Bos wordt onder dekking van pantserwagens en artillerie het kanaal in rubberboten overgestoken en bouwen de Duitsers een klein bruggenhoofd uit. Ten zuiden van 't Sas zwemmen de Duitse infanteristen het kanaal over en nemen de grenswielrijders onder vuur van op de Belgische oever.

Het 2CyF beschikt over een kleine reserve Rijkswachters die snel naar de brandhaard worden gestuurd maar er niet in slaagt de situatie in hun voordeel te keren.

Omstreeks 20u00 trekken de Belgen zich terug van de Verbrande Brug en anderhalf uur later gaan de Britse troepen ten zuide van deze positie er van door. Aan 't Sas en te Kapelle houden de grenswielrijders nog nauwelijks stand en om 23u00 worden de laatste posities opgegeven. De orders voor de aftocht naar het westen worden verspreid:
  • het 1CyF en de overige detachementen van de Ondersector Noord krijgen een route toegewezen via Dendermonde
  • het IIde bataljon van het 1CyF onder Majoor Hermand wordt doorgestuurd naar Grimbergen en Zele
  • het 2CyF dient zich achter de Dender in veiligheid te stellen

Tijdens de nacht doen de CyF er alles aan om het contact met de vijand te verbreken en te ontsnappen naar Erpe-Mere. Heel wat soldaten moeten er te voet van onder en laten hun fiets achter. De marsroute van de het 2de Regiment Grenswielrijders loopt via Grimbergen, Wolvertem, Merchtem en Aalst.
18mei.jpg
t_onderweg.jpg
Tijdens de ganse nacht en vroege voormiddag trachten militairen van 2CyF Epre-Mere te bereiken. Soms wordt daarbij in kleine groepjes gevlucht of trachten soldaten alleen de afstand te overbruggen. Talrijke grenswielrijders worden ingehaald door de Duitsers op lopen simpelweg verloren en moeten zich overgeven aan de vijand.

De meeste compagnies slagen er echter in om heelhuids Erpe te bereiken. Na een voormiddag rust wordt via Oudenaarde verder gefietst naar Avelgem. De Grenswielrijders bevinden zich nu achter het Britse deel van de frontlinie. De manschappen worden ingekwartierd voor de nacht en zullen de volgende ochtend om 07u00 gewekt worden.
19mei.jpg
t_onderweg.jpg
Het regiment zet zich rondom 09u00 opnieuw op weg. De Grenswielrijders bevinden zich nu behoorlijk ver van de gevechtszone en fietsen door het Vlaamse landschap onder een loodzware lentezon.

Te midden van de Britse troepen steekt het 2CyF de Leie over te Wevelgem. Vervolgens wordt na een rustpauze koers gezet in zuidwestelijke richting. Onderweg ontvangen de Grenswielrijders een tegenbevel: er dient noordwaarts getrokken te worden naar Roeselare. De colonnes fietsen naar deze stad en bereiken rondom 19u00 het dorp Beveren. Ook het 1CyF komt die zelfde dag aan te Beveren.
20mei.jpg
t_rust.jpg
Het 1CyF, 2CyF en het VIIde bataljon van de Speciale Vestingstroepen worden bij gebrek aan manschappen samengevoegd tot een nieuwe Brigade Grenswielrijders en komt onder het bevel van Kolonel Jacques van het eerste regiment. De Brigade bestaat uit de nu veel kleinere 1CyF en 2CyF en en nieuw bataljon T13 antitankjagers.

Daarbij tellen de twee regimenten CyF nog slechts elk twee bataljons van drie compagnies met nog slechts vijf in plaats van de oorspronkelijke tien pelotons. De grenswielrijders zijn tot de helft gereduceerd. Het bataljon T13 anti-tankjagers heeft trouwens slechts vier voertuigen ter beschikking! Er is bovendien een tekort aan fietsen en talrijke soldaten moeten zich te voet verplaatsen.

Het ontbreekt de grenswielrijders te Beveren echter aan wapens, munitie en uitrusting. Kolonel Jacques vaardigt een opeisingsbevel uit om bij de plaatselijke bevolking zo veel mogelijk fietsen in te zamelen.
21mei.jpg
t_rust.jpg
Het regiment tracht de nodige uitrusting bij mekaar te sprokkelen, en kan een bijkomend aantal fietsen bemachtigen. Onder meer in het verafgelegen Poelkapelle worden er fietsen opgevorderd. De Eeklo wordt in een depot de nodige munitie afgehaald en aangevuld met een hoeveelheid patronen bekomen van via de normale bevoorradingsketen aan het station van Oostrozebeke. Tevergeefs wordt een tocht ondernomen naar Brugge voor nieuwe gasmaskers en tentzeilen, maar daar blijkt dat de reservedepots leeg zijn. Het III Legerkorps staat een hoeveelheid wapens en levensmiddelen af aan de brigade.

Inmiddels wordt het regiment gereorganiseerd. Het IIIde bataljon wordt ontbonden en de manschappen worden gebruikt om het IIde bataljon terug min of meer op sterkte te brengen.

Eindelijk is men klaar voor de mars naar Oostrozebeke. De colonnes vertrekken rondom 22u00.
22mei.jpg
t_leie.jpg
De tocht naar de Leie verloopt relatief vlot en net voor de ochtend neemt de brigade positie in te Oostrozekebe. De brigade zoekt er de nodige onderkomens voor de manschappen en blijft de ganse dag in en om het dorp.

Het Iste en het IIde bataljon worden opgesteld in het achtergebied van de 3de Infanteriedivisie om er een mobiele reserve te vormen voor het sterk uitgedunde 12Li en 25Li.

Het Iste bataljon ontplooit rond Stokerijhoek. Het IIde bataljon gaat nabij Hulste in stelling.
23mei.jpg
t_leie.jpg
Tijdens de voormiddag blijft het kalm, maar dan komt de oorlog al weer snel dichterbij. De Duitsers vallen de Leie aan en het duurt niet lang eer de eerste Belgische vluchtelingen door de posities van de grenswielrijders stromen. De grenswielrijders trachten hun gevluchte strijdmakkers te overtuigen ter plaatse te blijven maar slagen daar meestal niet in.

De Belgische artillerie die in de buurt van Oostrozebeke opgesteld staat, opent samen met meer nabij gelegen batterijen het vuur op de omgeving van Harelbeke en tot in de late nacht zijn de grenswielrijders getuige van deze poging om de Duitsers terug te slaan.

De grenswielrijders worden verwittigd om zich klaar te houden voor een tegenaanval, maar die komt er niet.

Tijdens de avond moet de brigade de compagnie van Cdt De Rache afstaan om zich bij de brug te Harelbeke te gaan ingraven en er de gevluchte soldaten van het 25Li te gaan vervangen.
24mei.jpg
t_leie.jpg
De compagnie De Rache graaft zich in te Harelbeke vanaf 01u30, tussen de posities van het 12Li en het 25Li. Het 25Li is erg verzwakt door het grote aantal militairen die zich laten gevangen nemen hebben of gevlucht zijn van de rivieroever.

Even na 06u00 opent de Duitse artillerie opnieuw het vuur. De vijandelijke artillerie gebruikt hierbij een observatieballon en slaagt er in het bombardement zeer precies te laten neerkomen. De ganse voormiddag hebben de grenswielrijders te maken met Belgische soldaten die hun stellingen verlaten. Daarbij wordt meer dan een fiets van de CyF gestolen door collega's van de infanterie die zich sneller uit de voeten willen maken.

Om 13u30 stelt het I/1CyF zich op nabij het kruispunt van Abeelhoek te Kuurne, samen met twee T13 voertuigen. Het bataljon moet onder het bevel van het 12Li een tegenaanval uitvoeren naar Leihoek, maar komt reeds bij het opstellen van de troepen niet vooruit en lijdt een groot verlies aan manschappen en materiaal vooraleer de aanval begint.

Omstreeks 15u00 steken de Duitse troepen de rivier over nabij Harelbeke. Het 12Li houdt vrij goed stand, maar de naburige eenheden ontvluchten massaal hun stellingen en de stellingen van het 12Li moeten dringend ondersteund worden. Om half zes gaat het I/1CyF het gevecht met de vijand aan en moet zich dan terugtrekken nadat ze er heel even in slaagden de Duitsers tegen te houden. Ze kunnen de druk op 12Li niet verlichten.

Terzelfder tijd houdt het detachement De Rache nog steeds stand te Harelbeke en worden de Duitsers er nog afgehouden, desondanks het nauwkeurige artillerievuur dat de vijand op de posities van Belgen laten neerkomen. Aan de rechterflank van de compagnie De Rache vecht het 12Li nog steeds verder, maar aan de linkerzijde houdt de weerstand van het 25Li en 1Li in de late middag op en overrompelen de Duitsers te Belgische stellingen. In de late middag wordt het ook stil bij 12Li omdat de munitie opraakt en dreigen de CyF van Cdt De Rache omsingeld te worden. De grenswielrijders moeten er de strijd opgeven wanneer de laatste patronen verschoten worden.

Net na 18u00 bereiken de Duitse infanteristen het tweede echelon van de grenswielrijders dat uit de rest van de brigade bestaat. De linies worden er snel geïnfiltreerd en weerom moeten de grenswielrijders het onderste uit de kan halen om uit de klauwen van de vijand te blijven.

Na het vallen van de duisternis trekt de brigade zich terug naar het Kanaal van Roeselare naar de Leie en neemt de zone in tussen Izegem en Ingelmunster om hier trachten snel een nieuwe verdediging uit te bouwen. De aftocht wordt door de laatste T13's gedekt.
25mei.jpg
t_leie.jpg
26mei.jpg
t_leie.jpg
Zonder munitie en bevoorrading proberen de grenswielrijders zich te hergroeperen op de nieuwe stellingen.
27mei.jpg
t_leie.jpg

De grenswielrijders zullen tot aan de capitulatie op de nieuwe stelling tussen Izegem en Ingelmunster verblijven, maar de Duitsers dringen in die buurt niet aan.
28mei.jpg
t_leie.jpg
De restanten van de brigade grenswielrijders geven zich over en worden afgevoerd naar de tijdelijke krijgsgevangenkampen. Als Franstalige eenheid zullen de meeste beroepsofficieren en -onderofficieren helaas aankijken tegen een lange gevangenschap.

De veldtocht heeft het 2CyF 54 dodelijke slachtoffers gekost. De ganse brigade bestaat op 28 mei nog uit zo'n 1.300 militairen.

Register van Gesneuvelden

Onbekend

AGNESSENS

Georges

Sdt
Mil


09/05/1918

Aiseau

22/09/1941

Charleroi

Overleden Hulphospitaal 49
2/I

ARNHEM

Léon, A.

Sdt
Mil


18/09/1910

Elsene

19/05

Merchtem


2/I

BERTAUX

Adolphe, M.A.

Sgt



14/07/1916

Schaarbeek

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
4/II

BILLEMONT

Maurice

Sgt
Mil
32

14/05/1911

Fontenoy

24/05

Bavikhove


5/III

BLANQUET

Emile

Sdt
Mil


14/05/1918

La Bouverie

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
1/I

BLOOM

Paul, J.

Sdt
Mil


29/06/1915

Liège

11/05

Lixhe


2/I

BOUCHER

Charles

Sdt
Mil
38

03/05/1919

Tournai

24/05

Roeselare


3/II

BOURGEOIS

Sylvain, V.J.

Kpl
Mil
27

26/11/1907

Mons

02/06

Leuven


2/I

BRAHY

Jean, J.E.

Sgt
Mil
36

24/01/1916

Enokievo (RUS)

24/05

Kuurne


5/III

BROSSE

Ferdinand, L.H.

Sdt
Mil


20/08/1918

Liège

24/05

Harelbeke

Of +Bavikhove
6/III

CARYN

René, D.

Sdt
Mil


06/06/1916

Koekelberg

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
Onbekend

CASSAERT

Charles, A.G.

Sgt
BV


10/08/1917

Loyers

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
1/I

CAVRAINE

Léopold, J.A.

Sgt



09/11/1912

Stembert

01/06

Liège


6/III

COMPERE

Célestin, J.

Kpl
Mil
29

06/05/1909

La Reid

24/05

Roeselare

Of Sdt Mil
8

DE BROYER

Wynand, Albert Louis

Sgt
Mil
31

27/04/1918

Sint-Pieters-Leeuw

12/05

Glain

Stukscommandant C47 op T13. Gedood door mitrailleurvuur.
5/III

DEGONHIR

Evrard, J.R.

Sdt
Mil


28/06/1916

Romsey (GB)

24/05

Harelbeke


3/II

DELARGE

Léon, C.A.

Sdt
Mil


13/06/1914

Liège

26/05

Ronse


Onbekend

DENIS

Albert, H.F.

Sdt
Mil


06/03/1919

Etterbeek

24/05

Bavikhove


2/I

DEPOORTERE

Edouard

Sdt
Mil


01/07/1918

Leuze

24/05

Kuurne


Onbekend

DERAMEE

Louis, L.

Kpl
Mil
38

27/03/1917

La Bouverie

24/05

Harelbeke

Gedood te Overleie
4/II

D'HONDT

Marcel, A.R.

Sdt
Mil


23/08/1917

Ellezelles

12/05

Vissoul

Of +15/5?
2/I

DIEU

Vital, V.

Sdt
Mil


25/09/1918

Pâturages

24/05

Kuurne


2/I

DUBOIS

Raymond, J.

Sdt
Mil


04/07/1919

Dour

24/05

Kuurne


Onbekend

DUMOULIN

Renard, E.

Sdt
Mil


29/08/1915

Seraing

24/05

Kuurne


3/II

DUREZ

Jules

Kpl



23/03/1911

Frameries

18/05

Visé


1/I

EYBEN

Guillaume

Sdt
Mil


01/09/1918

Montegnée

12/05

Glain


4/II

FRANCOIS

Eugène, M.J.

Sgt
BV


25/01/1915

Mons

12/05

Grand-Axhe


III

FRANQUET

Albert

Sdt
BV


28/01/1917

Wandre

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
2/I

GERVAIS

Henri, E.

Sdt
Mil


16/09/1915

Tournai

24/05

Kuurne


Onbekend

GODEFROID

Jean, B.H.

Sdt
Mil


19/09/1917

Comblain-au-Pont

24/05

Ieper

Geb. in 1907?
Onbekend

HAUTEM

Léopold, P.

Sdt
Mil


23/10/1910

Dampremy

24/05

Kuurne


2/I

HOUGARDY

Jules, M.

Sdt
BV


19/01/1916

Braives

19/05

Gent

Overleden Hulphospitaal 30 te Sint-Amandsberg
5/III

JACQUEMIN

Cyrille, M.

Lt



01/07/1911

Bleid

24/05

Harelbeke

Gedood te Overleie
Onbekend

JEURISSEN

Roger, P.

Sdt
Mil


28/06/1915

Seraing

24/05

Kuurne


3/II

LOXHAY

Lucien

Sdt
Mil


16/09/1912

Seraing

24/05

Harelbeke


2/I

MATHIEU

Jean, J.

Sgt
Mil
34

13/02/1913

Arlon

24/05

Bavikhove


4/II

MICHEL

Jacques, J.

Sdt
Mil


22/11/1916

Bressoux

24/05

Bavikhove


1/I

MONJARDIN

Léon, E.A.

Cdt
Act


05/10/1895

Herstal

16/05

Herne

Gedood door Britse schildwacht
6/III

NYSSEN

Charles, A.J.

Sdt
Mil


09/01/1914

Limbourg

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
4/II

ONCLIN

Albert, L.A.

Sdt
Mil


24/01/1920

Lixhe

18/05

Wolvertem


Onbekend

PAGE

Georges, A.J.

Sdt
Mil


17/07/1917

Deux-Acren

24/05

Bavikhove


Onbekend

PAHAUT

Laurent, J.T.

Sdt
Mil


24/07/1918

My

17/05

Wolvertem


2/I

PICMAN

Henri, L.

Sdt
Mil


27/07/1919

Liège

24/05

Kuurne


2/I

ROBERT

Edgard

Sdt
Mil


07/12/1917

Lincent

24/05

Kuurne


1/I

ROLAND

Henri, E.S.

Sdt
Mil


12/05/1915

Herstal

11/05

Visé


2/I

SAMOVITCH

Boris

Sdt
Mil
36

07/01/1915

Petrograd (RUS)

24/05

Roeselare


2/I

SINDIC

Eudore

Sgt
BV
34

09/08/1911

Bleid

24/05

Kuurne


1/I

TONDU

Albert, F.J.

Sdt
Mil


10/06/1916

Gochenée

12/05

Engis


5/III

TOUBEAU

Emile

Sdt
Mil


14/06/1913

Frameries

20/05

Grimbergen


Onbekend

VAN GORP

Louis, J.A.

Sdt
Mil


11/05/1915

Schaarbeek

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
6/III

VIVEQUAIN

Edmond

Sgt
Mil
26

23/06/1905

Tournai

11/05

Visé


6/III

WILLAME

Maurice, E.L.

Kpl
Mil
37

30/01/1918

Carnières

24/05

Harelbeke

Gedood op Hooge Meers
2/I

WILMOT

Auguste, A.G.

Kpl
BV


07/06/1918

Sautour

22/05

Regnauville (F)


2/I

WILMS

Edmond

Sgt
Mil
35

13/01/1915

Meerhout

24/05

Kuurne


1/I

WINANDY

Jules, J.F.

Sdt
Mil


11/03/1917

Liège

22/05

Berck-Plage (F)

Moto-estafette verwond op 12 mei nabij Hannut door mitrailleursalvo
van Duitse tank. Afgevoerd naar Frankrijk, overleden op 22 mei in
het Hôpital Maritime te Berck-Plage
Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com
2CyF_Sdt_Agnessens.jpg
2CyF_Sgt_Bertaux.jpg
2CyF_Sdt_Blanquet.jpg
2CyF_Sdt_Caryn.jpg
Sdt Agnessens
Sdt Bertaux
Sdt Blanquet
Sdt Caryn
2CyF_Sdt_Compère.JPG
2Cy_Sgt_Cassaert.jpg
2CyF_Sdt_Degonhir.jpg
2CyF_Kpl_Deramée.jpg
Sdt Compère
Sgt Cassaert
Sdt Degonhir
Kpl Deramée
2CyF_Sdt_Hougardy.jpg
2CyF_Sdt_Franquet.jpg
2CyF Jacquemain Cyrille.jpg
2Cyf_Sdt_Loxhay.jpg
Sdt Hougardy
Sdt Franquay
Lt Jacquemain
Sdt Loxhay
2CyF_Cdt_Montjardin.jpg
2CyF_Sdt_Nyssen.jpg
2CyF_Sdt_Onclin.jpeg
2CyF_Sdt_Van_Gorp.jpg
Cdt Montjardin
Sdt Nyssen
Sdt Onclin
Sdt Van Gorp
2CyF_Kpl_Willame.jpg



Kpl Williame



Bibliografie en Bronnen

1.
De Rache, M., jaartal onbekend, Vigilo, Visé: Amicale des Cyclistes-Frontière.
2.
Maison du Souvenir, 2004. Récit de la Campagne des 18 jours par le Caporal Albert Soyez des Gardes Frontières (6Cie 2CyF) [Online] beschikbaar op: <http://www.maisondusouvenir.be/albert_soyez_de_vise.php> [geraadpleegd op 1 januari 2016].
3.
Met dank aan Heemkring De Roede van Harelbeke voor de foto's der gesneuvelden.
4.
Peter Taghon, Mei 1940 - De 18daagse veldtocht in woord en beeld, Hfdst 5 De versterkte stelling Luik, uitgeverij Lannoo, Gent, 2010