41Li.jpg41ste Linieregiment (41Li)

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Infanterieregiment van de tweede reserve

Ontdubbeld van
11de Linieregiment

Taalstelsel
Nederlandstalig

Onderdeel van
16de Infanteriedivisie

Bevelhebber
Kolonel E. Van Loocke
41Li_Kol_VanLoocke.jpg
Standplaats
Bruggenhoofd Gent

Samenstelling
I Bataljon (Majoor J. Tonet)
1ste Compagnie Fuseliers (Commandant F. Ruhl)
2de Compagnie Fuseliers (Luitenant F. Desert)
3de Compagnie Fuseliers (Luitenant A. De Moor)
4de Compagnie Mitrailleurs (Commandant L. Huybrechts)

II Bataljon (Majoor F. Van Steelandt)
5de Compagnie Fuseliers (Luitenant C. Brusten)
6de Compagnie Fuseliers (Luitenant L. Lesage)
7de Compagnie Fuseliers (Luitenant L. Massart)
8ste Compagnie Mitrailleurs (Commandant A. Grissart)

III Bataljon (Kapitein-commandant R. Wagner)
9de Compagnie Fuseliers (Commandant J. Mommens)
10de Compagnie Fuseliers (Luitenant A. Mouling)
11de Compagnie Fuseliers (Kapitein L. Houben)
11de Compagnie Mitrailleurs (Commandant J. Torfs)

Stafcompagnie (Kapitein-commandant E. Vranckx)

Geneeskundige Compagnie (Geneesheer Luitenant N. Louis)

Peloton Verkenners (Luitenant G. Dewit)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen
10mei.jpg
t_gent.jpg
41Li_Chauchat_Mauser.jpg
De infanterie van de tweede reserve beschikte over het in 1915 aangekochte Chauchat licht machinegeweer en het nog oudere FN Mauser M1889 geweer.
Bij het uitbreken van de oorlog staat de 16de infanteriedivise rond Gent opgesteld waar ze deel uitmaakt van de algemene reserve van ons Groot Hoofdkwartier. Het 41Li is verspreid over de streek ten zuidwesten van de stad tot aan Nazareth, tussen de Leie en de Schelde.

Het Groot Hoofdkwartier zal de ganse divisie in reserve houden tot 17 mei.

De troepen worden wel betrokken bij het bewaken van belangrijke installaties, het verstevigen van verdedigingswerken en de tijdens de eerste oorlogsdagen alom gehouden jacht op vermeende parachutisten.

Even na het afkondigen van de algemene mobilisatie om 06u30 vernemen de infanteristen dat de Franse en Britse troepen zoals afgesproken de Belgische grens zullen oversteken om zich naar hun ontplooiingszones te begeven.

De Belgische troepen in het grensgebied wordt gevraagd alle wegen vrij te maken en de geallieerde troepen bij te staan en ze door hun sector te gidsen. In de ondersector van het 41Li gaat het in hoofdzaak om eenheden van het Franse 7de leger die naar Zeeland oprukken.
11mei.jpg
t_gent.jpg
41Li_Peloton_Verkenners_Luitenant_Dewit.jpg
Luitenant Dewit aan het hoofd van zijn verkennerspeloton in de straten van Brasschaat in 1939.
Het Groot Hoofdkwartier wijst de 16de infanteriedivisie aan voor de mogelijke verdediging van Gent. De eerste detachementen van de divisie komen aan in de stad om deze nieuwe opdracht voor te bereiden. De meeste eenheden worden tussen de Schelde en de Leie behouden om daar verder bewakingsopdrachten uit te voeren.

Terwijl het 41Li op zijn stellingen blijft, trekken steeds meer Franse troepen door het gebied om Zeeland te gaan bezetten.
12mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li neemt posities in ten zuidwesten van Gent.
13mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li neemt posities in ten zuidwesten van Gent.
14mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li neemt posities in ten zuidwesten van Gent.
15mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li neemt posities in ten zuidwesten van Gent.
16mei.jpg
t_gent.jpg
De geallieerden besluiten dat de Belgen zich zullen terugtrekken op de linie Terneuzen-Gent-Oudenaarde. In de buurt van Gent schieten alle eenheden in actie om de verdediging van de stad en van het Bruggenhoofd Gent op punt te stellen.
17mei.jpg
t_gent.jpg
De laatste Belgische eenheden verlaten die dag de K.W. Stelling en zullen zich westwaarts begeven om de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde te bezetten. De 16de infanteriedivisie ontvangt het bevel om in actie te komen en zal naar Gent gestuurd worden. Het 44Li wordt de stad ingestuurd. Het 41Li blijft voorlopig tussen Schelde en Leie.
18mei.jpg
t_gent.jpg
De 16de divisie wordt naar de Schelde ten oosten van Gent doorgestuurd om er de sector tussen Gentbrugge en Kwatrecht te gaan bezetten. Het 44Li is reeds de dag voordien op de hoogte gebracht van deze beweging. Ook het 41Li vertrekt naar zijn nieuwe bestemming aan de oever van de Schelde nabij Gentbrugge. Op de linkerflank sluit de 18de divisie aan. Op de rechterflank bevindt zich het 44Li.
19mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li blijft in het Bruggenhoofd Gent.
20mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li blijft in het Bruggenhoofd Gent.
21mei.jpg
t_gent.jpg
Het 41Li blijft in het Bruggenhoofd Gent.
22mei.jpg
t_gent.jpg
Op de Conferentie van Ieper tussen de Belgen, Fransen en Britten is beslist dat het front achteruit moet. Het Belgische leger zal de aftocht naar de Leie aanvatten en rondom Gent worden de Belgische posities herschikt en wordt het Bruggenhoofd Gent opgegeven. De 16de en de 18de infanteriedivisies zullen de stad verdedigen. De 1ste infanteriedivisie zal de komende nacht stad verlaten en naar de streek van Kortrijk verhuizen. De 2de en de 4de infanteriedivisie zullen het Bruggenhoofd Gent opgeven en over de Leie trekken, terwijl ten zuiden van de stad de 1ste Divisie Ardeense Jagers en de 5de infanteriedivisie nog achter de Schelde moeten blijven tot de nacht van 23 op 24 mei en zich vervolgens ook achter de Leie moeten terugtrekken.

Het 41Li zal voor die opdracht versterkt worden met het Bataljon Grenswielrijders Limburg (m.u.v. twee pelotons) en een batterij van het 3de Legerartillerie.

De bevelen worden tijdens de ochtend doorgegeven naar de eenheden, die zich vanaf de late middag klaarmaken om hun naar hun nieuwe posities begeven. De 16de divisie zal het zuidelijke deel van Gent moeten verdedigen. Het 44Li zal de zone aan de Schelde vanaf de brug in Zwijnaarde tot aan de spoorwegbrug aan de Warmoezeniersweg bewaken. Het 41Li moet de lijn vervolledigen op vanaf deze brug tot de Keizersbrug. Vanaf de Keizersbrug zal het 3C aansluiten.

De 16de Infanteriedivisie trekt na het vallen van de duisternis de stad binnen. Het 41Li trekt in uitgerekte colonnes over de Keizersbrug en zwenkt linksaf.
23mei.jpg
t_gent.jpg
Gent_1940.jpg
De Gentse binnenstad in het voorjaar van 1940.
Reeds tijdens de nacht worden verschillen bruggen in Gent vernietigd. Tussen 02u00 en 03u30 blazen de genietroepen de Meulestedebrug, de Voorhavenbrug en de Muidebrug op.

Het 41Li komt vanaf 03u00 aan op zijn nieuwe posities en begint nogmaals aan het maken van schuttersputjes, wegversperringen en schuilplaatsen. De erg vermoeide troepen trachten zo snel mogelijk werk te maken van het uitbreken van bestrating en het openbreken van leegstaande huizen van gevluchte landgenoten. Regelmatig worden explosies gehoord van bijkomende vernielingen aan de bruggen. De laatste troepen zijn rond 04u00 ter plekke.

De posities van het 41Li zijn als volgt:
  • de stafcompagnie bezet het gebied rond de kerk van Sint-Pieters-Aalst
  • het I/41Li ligt langsheen Het Strop en de Schelde
  • het II/41Li heeft zich opgesteld langsheen de Keizersvest tot aan de Keizerspoort
  • het III/41Li heeft zich ingegaven aan de noordrand van het Citadelpark

Zodra het dag wordt werpen enkele toestellen van de Luftwaffe strooibriefjes af boven de nieuwe stellingen van het 41Li die de Belgen er toe aanzetten zich over te geven. Er breekt paniek uit onder de bevolking die een zwaar bombardement vrezen en talrijke inwoners manen de mannen van het 41ste aan om de strijd te staken. De troepen worden erg nerveus en zijn onder de indruk van de agressieve houding van sommige Gentenaars.

Tijdens de ochtend ontdekken de Duitsers dat het Bruggenhoofd Gent verlaten is en rukken ze meteen door naar de binnenstand. Even later arriveert de Duitse Luitenant Schönenberger aan de commandopost van het regiment aan de Keizerpoort. Schönenberger draagt een witte vlag en moet de overgave van de stad komen eisen. De Carabiniers durven geen initiatief te nemen en verwijzen Schönenberger dan maar door naar het divisiecommando. Ook daar weet men geen raad en wordt de onderhandelaar doorgestuurd. Uiteindelijk zal Luitenant Schönenberger naar het Groot Hoofdkwartier gevoerd worden om daar zijn verhaal te gaan herhalen.

Omdat Luitenant Schönenberger te lang weg blijft, stuurt de vijand een nieuw detachement naar de Carabiniers. Er wordt de Belgen wijs gemaakt dat er een indrukwekkende Duitse overmacht op de Keizerspoort afstevent. Een 400-tal Belgische soldaten van de 6/II/41Li en 11/III/3C geven zich onmiddellijk over en verlaten hun stellingen aan de Keizerspoort zonder een schot te lossen. Via het half vernielde Keizersas bouwen de Duitsers snel een klein bruggenhoofd uit langsheen de Frere Orbanlaan en de Brusselsepoortstraat. Ook de kazerne De Hollain wordt ingenomen, waar een 300-tal Belgische achterblijvers zonder problemen ingerekend worden.

Kolonel Van Loocke is bijzonder misnoegd met de belabberde prestaties van zijn manschappen, springt in een voertuig en laat zich naar de Keizersbrug voeren. De kolonel stijgt uit, knielt en trekt zijn pistool. Hij wordt echter onmiddellijk neergeschoten en valt gewond in het dijbeen midden in de straat neer. Majoor Van Steelandt neemt het bevel over het regiment over. De rest van het II/41Li wankelt echter en al snel geven de andere compagnies zich een na een over. Van Steelandt ontsnapt op het nippertje aan de gevangenschap en kan met enkele pelotons ontkomen. Hij trekt zich terug naar Het Strop, dat echter rond 17u00 onder een zwaar Belgisch artillerievuur komt te liggen waardoor ook vele overblijvers besluiten de strijd te staken. Van Steelandt kan echter alweer ontsnappen.

De I/41Li daarentegen beleeft een rustige dag. De vijand trekt naar de Keizerspoort en maakt geen aanstalten om zich van de Scheldeoever meester te maken. Wel wordt rond de middag een Duitse vlag waargenomen op het stadhuis van Ledeberg. Rond 17u30 merken de mannen van het Iste bataljon ook op hoe de Duitsers grote groepen Belgische krijgsgevangenen verzamelen op de oostelijke Scheldeoever.

Het III/41Li bezet de tweede linie is aanvankelijk ook gespaard van het oorlogsgeweld. Tijdens de namiddag wordt de 9de compagnie het Citadelpark ingestuurd om zich aldaar in te graven. Grote groepen gevluchte Belgische soldaten dwalen rond in het park. De plaatselijke bevolking raadt de soldaten aan om zich over te geven omdat de stad toch al gevallen zou zijn. Er heerst een grote chaos. Geleidelijk aan beginnen kleine groepjes soldaten zich effectief ook over te geven aan enkele Duitsers in de buurt van de Leopoldkazerne en enkele ogenblikken later capituleert de ganse compagnie.

Rond 16u30 speelt zich bij de 11de compagnie een zelfde tafereel af. Ook hier geeft iedereen zich zonder slag of stoot over. Elders in de buurt geven ook andere eenheden van het regiment zich over. Als tegenreactie op de massale capitulatie trekt men de restanten van het Iste en IIIde bataljon snel weg vanuit de binnenstad van Gent tot achter de spoorlijn Gent-Brussel. De reserve van het Bataljon Grenswielrijders Limburg wordt opgetrommeld en moet zich eveneens achter de spoorlijn opstellen vanaf het Sint-Pietersstation tot aan de Leie.

Drie mitrailleurpelotons van de 12de compagnie plus de restanten van de 10de compagnie stellen zich op tussen de tunnel van de Zwijnaardsesteenweg met de Ottergemsesteenweg. Vluchtende manschappen van allerlei eenheden worden aan dit detachement toegevoegd. Het detachement wordt echter bij de aftocht vergeten en ontvangt nooit het bevel Gent te verlaten. Om middernacht geven de soldaten hun dan maar over.

De overige restanten van het 41Li trekken rond middernacht weg uit de stad na verzameld te hebben in het hospitaal Maria Middelares. Het Iste bataljon is nog het meest intact maar heeft talrijke manschappen moeten achterlaten. Van het IIde bataljon blijven alleen Majoor Van Steelandt en enkele officieren over. Ook bij het IIIde bataljon is alleen Commandant Wagner en een handvol soldaten ontsnapt. Het regiment verdwijnt via de Kortrijkse Steenweg de nacht in.
24mei.jpg
t_rust.jpg
De overgebleven eenheden van de 16de infanteriedivisie trekken door de nacht naar het Afleidingskanaal van de Leie en steken dit tussen Nevele en Meigem over om nabij Poesele tijdelijke kantonnementen in te nemen. Majoor Van Steelandt hergroepeert zo goed mogelijk de restanten van het nu zeer sterk uitgedunde regiment. Van Steelandt neemt het bevel van het regiment over. Het IIde en het IIIde bataljon worden van de slagorde verwijderd en de overtollige manschappen van de beide eenheden worden overgeheveld naar het Iste bataljon.
25mei.jpg
t_rust.jpg
Het regiment verblijft te Poesele in afwachting van een nieuwe opdracht.
26mei.jpg
t_leie.jpg
Na de Duitse doorbraak aan de Leie rukt de vijand op richting Tielt. De restanten van de 16de infanteriedivisie worden toegewezen aan een nieuwe sector rond Tielt. Het 41Li vormt de kern van een nieuwe gevechtsgroep samengesteld uit het I/41Li, het II/21Li, het I/3Gr en het 18de bataljon Genie. Majoor Van Steelandt stelt zijn commandopost op in de buurt van de kerk van Tielt. De gevechtsgroep wordt in twee verdeeld: een eerste groep op de linkerflank omvat het I/41Li en de 1ste en 3de compagnie van het 18de bataljon Genie, terwijl de rechterflank ingenomen wordt door een formatie rond het II/21Li, I/3Gr en de 2/18Gn.
27mei.jpg
t_leie.jpg
De vijand wil de stad in handen krijgen en gebruikt zijn verkenningstroepen om een reeks gevechtspatrouilles uit te sturen. Ook de sector van het 41Li wordt daarbij geviseerd. De manschappen zijn erg vermoeid en gedemoraliseerd en reageren bijzonder zwak op de Duitse aanvalspogingen. Het I/42Li wordt aan de gevechtsgroep van Van Steelandt toegevoegd en neemt plaats tussen het I/3Gr en het I/41Li.

Bovendien blijkt dat Majoor Van Steelandt en zijn Adjudant-Majoor zonder zijn ondergeschikten te verwittigen vertrokken zijn naar de commandopost van de 16de infanteriedivisie. De compagniecommandanten zijn radeloos en het regiment verliest al snel aan cohesie en initiatief. Van Steelandt zal voor deze daad gestraft worden tot 15 dagen arrest bij een onderzoekscommissie in 1947.

Tielt wordt ingenomen door de Duitsers en het I/41Li en het I/3Gr staken de strijd. Het I/42Li blijft omsingeld achter en houdt nog tot de avond stand. Ook dit bataljon moet dan de wapens neerleggen zodat ook de gevechtsgroep rond het 41Li ophoudt te bestaan.
28mei.jpg
t_leie.jpg
De restanten van het regiment die Tielt hebben kunnen verlaten, stromen door de nacht weg naar het noordoosten. Tijdens de ochtend capituleren deze detachementen met de rest van het veldleger.

Register van Gesneuvelden

Staf/I

BENATS

Julien, M.J.

Adjt



02/02/1919

Heks

26/05

Tielt


7/II

FRANSEN

Peter, J.H.

Sgt



06/08/1909

Overpelt

30/05

Schoten


1/I

HAYE

Arnold, C.F.

Sdt
Mil


03/10/1907

Archennes

28/05

Tielt


Onbekend

MALLET

Georges, L.

Kpl



23/09/1910

Hechtel

30/05

Brugge


8/II

MERNY

René, C.R.

Sdt
Mil


14/04/1909

Seraing

11/05

Fexhe-le-Haut-Clocher


9/III

MINNE

Pieter, Leon

1SgtMaj



01/08/1907

Bulskamp

27/05

Brugge

Overleden in Militair Hospitaal
12/III

OPDEWEEGH

Joseph, Jaques

Kpl



18/03/1911

Ellikom

27/05

Tielt


11/III

VAN FRAECHEM

Jean, B.

Sdt
Mil


23/04/1906

Neerijse

26/05

Tielt


Onbekend

VAN HOVE

Bonaventure

Sdt
Mil


27/07/1911

Houthalen

26/05

?

Vermist?
4/I

VERVOORT

Jules, M.

Sdt
Mil


17/12/1907

Nieuwrode

26/05

Tielt


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com
41Li_1SgtMaj_Minne.jpg
41Li_Kpl_Opdeweegh.jpg


1SgtMaj Minne
Kpl Opdeweegh


Bibliografie en Bronnen