4Gr.jpg4de Regiment Grenadiers (4Gr)

4e Régiment de Grenadiers

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Versterkings- en Opleidingsregiment

Ontdubbeld van
1ste Regiment Grenadiers

Onderdeel van
6de Versterkings- en Opleidingscentrum

Bevelhebber
Majoor Currinckx tot 11 mei 40
Luitenant-kolonel Vandevijver vanaf 11 mei 40

Standplaats
Dendermonde

Samenstelling
I Bataljon Instructie
(Kapitein-commandant Foucart)
1ste Compagnie Fuseliers
2de Compagnie Fuseliers (Lt Lepape)
3de Compagnie Fuseliers
4de Compagnie Mitrailleurs

II Bataljon Versterking
(Majoor Currinckx)
5de Compagnie Fuseliers (Cdt Jacques Mechelynck)
6de Compagnie Fuseliers
7de Compagnie Fuseliers
8ste Compagnie Mitrailleurs
9de Compagnie Oorlogstuigen

Compagnie Depot en Diensten
(Kapitein-commandant De Hulst)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

1LD_kazerne_aan_de_Kazernestraat_Dendermonde.jpg
4Gr werd opgericht in de kazerne van Dendermonde
Staf/4Gr, I/4Gr

In normale omstandigheden stonden de verschillende regimenten van het actieve leger zelf in voor de opleiding van hun nieuwe miliciens. Omdat dit moeilijk lag voor de reeds gemobiliseerde regimenten, die zich zoals het 1Gr al op hun gevechtsstellingen bevonden, werd de laatst opgeroepen lichting dienstplichtigen samengebracht in Versterkings- en Opleidingscentra (VOC's). De eerste miliciens van de klas 40 werden vanaf februari 1940 onder de wapens geroepen en vervoegden in maart het Bataljon Instructie van hun respectievelijk Versterkings- en Opleidingsregiment.

Het 4de Regiment Grenadiers (4Gr) wordt in februari 1940 opgericht te Dendermonde als één van de drie Versterkings- en opleidingsregimenten van het 6VOC. Het 4Gr staat in voor de opvang en opleiding van niet-getrainde rekruten en van mobilisatie vrijgestelde reservisten van 1Gr en zijn ontdubbelingsregimenten 2Gr en 3Gr.

Het regiment beschikt op 09 mei over een Staf, één bataljon instructie met de rekruten van de klas 40 en een Compagnie Diensten. Het kaderpersoneel is een samenraapsel van oudere beroeps- en dienstplichtige officieren en onderofficieren van de actieve regimenten. De Staf en het Iste Bataljon Instructie (I/4Gr) zijn gelegerd in de kazerne van Dendermonde aan de Kazernestraat 1, een kwartier dat gedeeld werd met het 1ste Legerdepot.

II/4Gr
Het IIde Bataljon Versterking (II/4Gr) dat moest instaan voor de opvang van oudere reservisten en vrijgestelden bestond enkel uit kader en zal pas aangevuld worden met manschappen na de afkondiging van algemene mobilisatie. In afwachting van de algemene mobilisatie wordt het IIde Bataljon Versterking op non-actief geplaatst. Het kaderpersoneel van II/4Gr bevond zich in de Prins Albertkazerne gelegen aan de Karmelietenstraat te Brussel. Dit personeel diende ook als achterwacht om de Grenadierskazerne te beveiligen.
10mei.jpg
2Gr_Grenadiers in de Sneeuw.jpg
Grenadiers in de sneeuw tijdens de bijzonder strenge winter van 1939-40.
Staf/4Gr, I/4Gr
De staf en het Iste Bataljon Instructie van het 4Gr hebben reeds om middernacht het bevel ontvangen
zich klaar te maken om bij het aanbreken van de dag een vooraf verkend alarmkantonnement in te nemen in Grembergen aan de rand van Dendermonde. Men vreest immers dat de reguliere kazernes van ons leger gebombardeerd zullen worden en de regimenten van het 6VOC moeten zich door een onmiddellijke verhuis in veiligheid stellen. De staf en het I/4Gr verlaten in alle vroegte de kazerne van Dendermonde om na de Schelde te zijn overgestoken een nieuw kantonnement op te zoeken in Grembergen.

Om 06u00 wordt naar aanleiding van de Duitse inval de algemene mobilisatie afgekondigd. Het 6VOC geeft het bevel om, zoals voorzien in het mobilisatieplan, uit te wijken naar oorlogskantonnenmenten die zich in diverse steden en kleinere dorpen van West-Vlaanderen bevinden. Het mobilisatieplan voorzag dat elke eenheid van de VOC's bij een vijandelijke inval zou uitwijken naar een oorlogskantonnement, ver verwijderd van de vijandelijkheden, om de opleiding in relatieve rust te kunnen voortzetten. Het voorziene oorlogskantonnement voor het 4Gr is Brugge. Gedurende de rest van de dag maakt het regiment zich dan ook klaar voor de verplaatsing naar zijn oorlogskantonnement in West-Vlaanderen.

II/4Gr
Met de afkondiging van de algemene mobilisatie worden ook de oudere reservisten en vrijgestelden opgeroepen om het regiment te vervoegen. Het gaat hier om militairen die omwille van een vrijstelling in de loop van de tweede helft van 1939 terug naar huis gestuurd werden, of nog niet onder de wapens waren geroepen. Het IIde Bataljon Versterking wordt dan ook geactiveerd en de eerste vrijgestelde reservisten beginnen toe te komen in de Prins Albertkazerne te Brussel, onder hen Kapitein-commandant Mechelynck die zal worden aangesteld als commandant van de 5de Compagnie (5Cie).
11mei.jpg
2Gr_Grenadierskazerne.jpg
Prins Albertkazerne (oftewel Grenadierskazerne) in de Karmelietenstraat te Brussel
Staf/4Gr, I/4Gr

De regimentsstaf en het Iste Bataljon verhuizen naar het oorlogskantonnement van het 4Gr te Brugge. Luitenant-kolonel Vandevijver, bevelhebber van de Nederlandstalige afdeling van de Cadettenschool, neemt het commando over van Majoor Currinckx die op zijn beurt het commando krijgt over het II/4Gr

II/4Gr
Het IIde Bataljon Versterking blijft voorlopig nog in de Prins Albertkazerne gelegen te Brussel in afwachting van de aankomst van de vrijgestelde reservisten. Het bataljon zal aan het eind van de dag zo'n 600 militairen tellen.
12mei.jpg
II/4Gr
Het IIde Bataljon Versterking verlaat de hoofdstad per trein. Het treinstel vertrekt kort na de middag uit het station van Etterbeek en bereikt Brugge om 18u20. De 5Cie wordt ondergebracht in het Hôtel de Flandre dat op dat ogenblik leeg staat in afwachting van sloping.
13mei.jpg
Staf/4Gr
Het Groot Hoofdkwartier (GHK) bevestigd nu officieel dat rekruten van de klas '40 die nog moeten worden opgeleid naar Frankrijk zullen worden doorgestuurd om daar hun opleiding te vervolledigen. Door de snelle opmars van de Duitsers was het voor het GHK snel duidelijk dat de verdere opleiding enkel in Frankrijk, ver achter de linies, kon gebeuren. Alle eenheden van de VOC's die niet ingezet werden voor de beveiliging van Brussel ontvangen de 13 mei om 14u00 het schriftelijk bevel van hun VOC om zich klaar te maken voor de verplaatsing naar Frankrijk. Dit naar analogie van wat er tijdens de Eerste Wereldoorlog gebeurde. Het overbrengen van de versterkingsbataljons naar Frankrijk was echter een minder goed idee want eens de bataljons naar Frankrijk geëvacueerd, konden ze niet meer instaan om de verliezen geleden door de regimenten tijdens de Achttiendaagse veldtocht terug aan te vullen.

De verplaatsing naar Frankrijk was totaal niet voorbereid. Er was geen voorafgaandelijke regeling met de Franse militaire noch burgerlijke overheid, er waren geen voorafgaandelijke verkenningen van kantonnementen, er was slechts proviand voor twee dagen en er bestond geen logistieke organisatie voor herbevoorrading in Frankrijk. Daarenboven moesten de commandanten van de respectievelijke VOC's zelf vervoer per spoor regelen door de treinen te gebruiken die het 7 Franse Leger van generaal Giraud naar Zeeland hadden gebracht. Het bevel om de Versterkings- en Opleidingsregimenten naar Frankrijk te evacueren kwam echter geen dag te vroeg want de 13de mei om 16u00 steken de Duitsers de Maas over te Sedan en beginnen hun opmars naar de Atlantische kust met als opzet zoveel mogelijk geallieerde troepen te omsingelen. Het 6VOC gaat op zoek naar de nodige transportmiddelen voor de evacuatie van zijn regimenten uit Brugge en slaagt erin acht treinstellen voor het transport naar Frankrijk te bemachtigen. Elk van de drie regimenten zal in twee treinstellen vervoerd worden. 4Gr krijgt twee treinen ter beschikking voor zijn tocht naar het zuiden.
14mei.jpg
Staf/4Gr
Het 4Gr wordt op de trein gezet in het station van Brugge. De treinstellen blijven echter staan in afwachting van een vrije reisweg naar Noord-Frankrijk.

Detachement Mechelynck
Kapitein-commandant Mechelynck ziet zijn compagnie vertrekken, maar moet op bevel van het HK/TRI bevolen door Luitenant-generaal Wibier met zijn kaderpersoneel te Brugge blijven om een 150-tal geïsoleerde militairen van diverse eenheden die in de stad komen aanwaaien zijn, over te brengen naar het Opvangcentrum voor Geïsoleerde Militairen te Sint-Denijs-Westrem.
15mei.jpg
4Gr
Het 4Gr vertrekt naar Frankrijk. Beide treinen verlaten Brugge en zetten koers naar Veurne.

Detachement Mechelynck
Om 09u20 gaan Cdt Mechelynck, Adjt De Roocker en nog drie andere onderofficieren van de 5de Compagnie aan boord van een trein naar Gent, samen met de ongeveer 140 militairen die te Brugge gerecupereerd werden. Van hier uit wordt te voet naar Sint-Denijs-Westrem gemarcheerd. De majoor die het verzamelcentrum leidt, neemt de manschappen in ontvangst en stuurt Mechelynck en zijn kader terug naar Brugge. Het gezelschap kan per vrachtwagen terugkeren. Te Brugge nemen ze de trein naar Moeskroen in de hoop de rest van het 4Gr te kunnen vervoegen. Deze trein komt echter tot stilstand aan een gesloten sein voor het station van Harelbeke.
16mei.jpg
4Gr
Het 4Gr reist per trein via Duinkerken, Calais, Boulogne, Amiens, Dieppe, Lisieux, Périgueux, Bordeaux, Toulouse, Carcassonne, Narbonne en Perpignan.

Detachement Mechelynck
Mechelynck en zijn kader brengen de nacht door aan boord van een trein, net buiten het station van Harelbeke. Ze hebben precies 14 uur gedaan over de eerste 30Km van hun vlucht uit ons land. Cdt Mechelynck, Adjt De Roover en Sgt Smal verlaten de rest van het gezelschap en doen auto-stop via Kortrijk over Moeskroen tot aan de Franse grens. Hier kunnen ze een plaatsje bemachtigen op een trein van de SNCF die hen tot Rijsel brengt. Om 23u30 komen de drie militairen aan te Amiens waar ze in het Hospice Saint-Charles overnachten.
17mei.jpg
Detachement Mechelynck
Het drietal bereikt Rouen en neemt contact op met Majoor Mercenier, tweede commandant van de nu gesloten Koninklijke Militaire School, die in de stad het opvangecentrum voor de CRAB leidt. Mercenier stuurt de militairen naar Saumur en Anger. Mechelynck, De Roover en Smal zullen echter in Rouen overnachten.
18mei.jpg
4C_Barcarès.PNG
Het kamp van Le Barcarès bevond zich ten noordoosten van Perpignan
4Gr
Na een probleemloze treinreis door Frankrijk komt het 6VOC aan te Rivesaltes. De eenheden krijgen het kamp van Barcarès toegewezen. Dit kamp van houten barakken en tenten werd in februari 1939 gebouwd door de Franse overheid voor het opvangen van gevluchte republikeinse troepen van de Spaanse burgeroorlog. De installaties bevinden zich aan de kust ten noordwesten van Perpignan.

Detachement Mechelynck
Cdt Mechelynck reist per trein via Tours en Poitiers naar Angoulême.
19mei.jpg
KampvanBarcares.jpg
Het interneringskamp van Barcarès in 1939.

Staf/4Gr
De levensomstandigheden in het kamp van Barcarès zijn ronduit rampzalig. Het kamp zit vol vlooien en muggen en de Belgen zitten met de handen in het haar wanneer grote groepen militairen zich ziek melden. Het 6VOC tracht nieuwe kantonnementen te bekomen via de Belgische en Franse militaire overheden.

I/4Gr
Het I/4Gr komt aan in Rivesaltes en vertrekt per vrachtwagen naar Barcarès.

Detachement Mechelynck
Via Bordeaux kunnen Commandant Mechelynck en Adjudant De Roover aankomen te Toulouse.
20mei.jpg
I/4Gr
Het ganse I/4Gr is inmiddels vrij van dienst door het grote aantal ziektegevallen. Het regiment slaagt er niet in om de normale activiteiten aan te vatten.

Detachement Mechelynck
Te Narbonne vindt Mechelynck de staf van het 6de Versterkings- en Opleidingscentrum terug die hem vraagt omter plekke te wachten tot het 4Gr een nieuw kantonnement heeft gekregen
21mei.jpg
Staf/4Gr
Generaal-majoor Coquenet, bevelhebber van het 6VOC, bezoekt het kamp en stelt met eigen ogen vast hoe erg de Belgen er aan toe zijn. Coquenet vertrekt echter zonder een oplossing aan de reiken en vraagt aan Kolonel Borgerhoff regimentscommandant van het 59Li om tijdelijk het commando over de regimenten van het 6VOC op zich te nemen tot er een oplossing voor het probleem gevonden is. De Belgische militairen zijn bijzonder misnoegd. Wanneer bij het 4de Regiment Carabiniers een militair aan ziekte overlijdt, wordt de schuld onmiddellijk op het vlooienprobleem gestoken. Op verschillende plaatsen in het kamp steken Belgische soldaten barakken in brand. De wacht moet tussenbeide komen en er wordt een schildwacht bij de deur van elke barak geplaatst.

II/4Gr
Ook het IIde Bataljon Versterking van het 4Gr komt aan in Rivesaltes.
22mei.jpg
Staf/4Gr
Kolonel Borgerhoff, die nu de leiding heeft over de regimenten van het 6VOC, voert de druk op de Franse militaire overheid op en dreigt er mee om met zijn mannen desnoods manu militari uit te breken als er geen nieuwe kantonnementen gevonden worden. De situatie dreigt uit de hand te lopen wanneer de Fransen de militairen van het Vreemdelingenlegioen willen inzetten om de orde in het kamp te herstellen. De Belgen en Fransen beslissen daarop om het 6VOC naar de Roussilon te verplaatsen. Het vertrek van het 6VOC zal over drie dagen verdeeld worden door een gebrek aan treinstellen bij de SNCF. Het 4C vertrekt als eerste, nog dezelfde dag, 4Gr zal dra volgen.

I/4Gr
De 2de Compagnie kan genoeg manschappen verzamelen die geschikt zijn voor de dienst om die dag enkele oefeningen uit te voeren. Het plan om de opleiding te hervatten wordt echter al snel weer afgeblazen.
23mei.jpg
Staf/4Gr
De mannen van 4Gr zien ook het 59Li het kamp verlaten.
24mei.jpg
Staf/4Gr
Het kamp van Barcarès wordt verlaten en het regiment gaat per trein naar Moux om van daar te voet verder te gaan naar de nieuwe kantonnementen in de Minervois regio.
25mei.jpg
Staf/4Gr
Aankomst in de kantonnementen Laure-Minervois (staf en I Bn) en Caunes-Minervois (II Bn).
26mei.jpg

27mei.jpg
Ook het 4Gr hervat nu de opleiding.
28mei.jpg

29 mei
Het nieuws van de capitulatie bereikt het regiment.
30 mei
Het Groot Hoofdkwartier heeft de aan het Albertkanaal verslagen 7de infanteriedivisie na heel wat omwegen naar de Bretoense zuidkust geëvacueerd. De divisie heeft zwaar geleden en is dringend aan versterking toe. De Versterkings-en Opleidingscentra in het zuiden van Frankrijk ontvangen het bevel om zo'n 140 officieren en 4.500 manschappen aan te duiden om de rangen van de 7de divisie opnieuw aan te vullen. Deze manschappen moeten in eerste instantie worden gezocht onder de naar Frankrijk gevluchte van hun eenheid geïsoleerde militairen en onder de ervaren reservisten. De detachementen moeten vervolgens aangevuld worden met miliciens van de klas 40.

Ook het II/4Gr wordt aangeduid voor deze opdracht en levert 14 officieren en 561 manschappen bestemd voor het 2C.
2 juni
Vanuit het station Capendu vertrekt een trein richting Bretange met aan boord de manschappen van het 4Gr bestemd voor de 7de Infanteriedivisie.
6 juni
Het detachement van het II/4Gr komt aan in het station Ploermel en wordt aangehecht bij het 2Gr. De Grenadiers worden echter overgeheveld naar het 2C wanneer het 2Gr bij gebrek aan manschappen wordt ontbonden. Het detachement zal samen met de manschappen van het ontbonden 2Gr het II/2C vormen. Dit bataljon krijgt binnen het 2C de benaming 'Bataljon Grenadiers'. De manschappen behouden hun originele kentekens.
12 juni
Het II/4Gr moet de 7de Infanteriedivisie alweer verlaten om de aan het Franse leger beloofde werkbataljons te helpen samenstellen. Deze bataljons moeten ten behoeve van de Franse veldwerken gaan uitvoeren in de streek van de Somme en worden opgericht met manschappen van de 7de infanteriedivisie en van de Versterkings- en Opleidingscentra.
22 juni
De Fransen waren op 19 juni begonnen met onderhandelingen met de Duitsers. Een wapenstilstand was niet ver af, en de Grenadiers stopten de opleiding. Enkele ijverige manschappen nemen het initiatief om bij de Franse burgers voor wat zakgeld klusjes te gaan opknappen om zo hier en daar wat bijkomende voedingswaar aan te kopen.
24 juni
Frankrijk tekent de wapenstilstand.
22 aug
Ontvangst van het bevel in Capendu de trein te nemen om naar België terug te keren.
23 aug
Het 4Gr vertrekt uit Capendu.


26 aug
De trein met het gros van het 4Gr komt aan te Brussel. Er is enkel een vertegenwoordiger van het Rode Kruis, geen Duitse troepen. Iedereen die dan nog op de trein zit, en niet ergens tijdens een halte dicht bij huis de benen genomen heeft, gaat met zijn eigen middelen terug naar huis. Dit is een van de laatste treinen die zo Brussel bereikten. Latere transporten werden rechtstreeks naar krijgsgevangen kampen in Duitsland geleid.

Register van Gesneuvelden

2/II

DE PAUW

August, E.

Sdt
Mil


?/?/1920

Kerksken

03/08

Marseillette (F)

Of + 04/08
2/II

LESAP

Roger, M.

Sdt
Mil


06/03/1921

Provères (F)

29/05

Laure-Minervois (F)


Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com
4Gr_Sdt_De_Pauw.jpg
4Gr_Sdt_Lesap.JPG
Sdt De Pauw
Sdt Lesap

Bibliografie en Bronnen

1.
Dagboek Kapitein-commandant Jacques Mechelynck, 5/II/4Gr. [On Line beschikbaar]: http://www.maisondusouvenir.be/3_mechelynck_carnet_1940.php [Laatst geraadpleegd 6 mei 2016]
2.
"L'armée belge de France en 1940", door Jean Jamart Colonel BEM Hre, 1994, uitgeverij Schmitz, Bastogne.