Genie.jpgBataljon Pontonniers (Bn Pont)

Overzicht op 10 mei 1940

Type
Geniebataljon voor bruggenbouw
Ontdubbeld van
n.v.t.
Onderdeel van
Legergenie
Bevelhebber
Majoor J. Peten
Standplaats
Kazerne Luitenant Calberg te Burcht
Samenstelling
Staf

1ste Compagnie Bruggenbouw (Kapitein-commandant J. Debaene)

2de Compagnie Bruggenbouw (Kapitein-commandant G. Coupez)

3de Compagnie Specialisten (Luitenant J. Seeger)

Compagnie Park (Luitenant BVM J. Poncelet)

18-Daagse Veldtocht

Datum
Belangrijkste Gebeurtenissen

Bn Pont_Kazerne Lt Calberg Burcht.jpg
Kazerne Lt Calberg te Burcht waar het Bn Pont verbleef tijdens de mobilisatie
Staf/Bn Pont

Het Bataljon Pontonniers (Bn Pont) is uitgerust met zwaar brugslagmaterieel van het type "PMA" oftewel "Pont-route Métallique Demontable Algrain". Dit brugslagmaterieel werd in 1915 ontwikkeld door de Belgische genie-officier Paul Algrain en bestaat uit snelbouwelementen die eenvoudig aan elkaar gekoppeld kunnen worden. In 1940 zijn twee versies van dit materieel in gebruik:
  • De PMA 1916 omvat snelbouwelementen met een standaardlengte van 3 meter die zowel op peilers als op pontons kunnen rusten. Door de elementen elke 27 meter te ondersteunen kan zo een brug met draagvermogen van 12 ton geworpen worden. Een zwaardere brug met draagvemogen van 16 ton kan aangelegd worden door de brugdelen elke 21 meter te ondersteunen en eveneens diagonaal te verbinden.
  • De meer recente PMA 1922 elementen kunnen tevens gebruikt worden voor de snelle constructie van een niet-ondersteunde brug met een maximale span van 27 meter en een draagvermogen van 16 ton. Ook deze elementen kunnen eveneens met peilers of pontons op bredere waterlopen gebruikt worden en behouden dan hun draagvermogen van 16 ton.

Het Bataljon Pontonniers beschikt bij de mobilisatie over voldoende brugdelen van beide types voor een totale overbruggingscapaciteit van 531m met een draagvermogen van 16 ton. Dit materieel is verdeeld over de verschillende compagnies en zal ingezet worden om een reeks bruggen over de grote waterwegen van ons land aan te leggen die het veldleger moeten helpen bij het uitvoeren van de diverse fases van de terugtocht naar Vlaanderen. De in 1880 geboren Kolonel Paul Algrain zal tijdens de mobilisatie en veldtocht trouwens nog steeds dienst doen als directeur van de Militaire Dienst van het Vervoer over de Binnenwateren. Het Bn Pont is tijdens de mobilisatie gekazerneerd in de kazerne Lt Calberg te Burcht. De pontonniers hadden een oefenterrein (Polygoon) voor het bouwen van Algrainbruggen te Hemiksem.
10mei.jpg
Cantonniers_Hoboken.jpg
Ligging van de Algrainbrug te Hoboken onder techische bewaking van de 1Cie van het Bn Pont
1/Bn Pont

De 1ste Compagnie legt tijdens de ochtend onmiddellijk een pijlerbrug met een draagvermogen van 16 ton over de Schelde, ten noorden van de Cockerillscheepswerf van Hoboken. Verder verzekert de eenheid de technische bewaking van dit kunstwerk en maakt men zich klaar om de drijvende Algrainbrug die tijdens de mobilisatie aangelegd werd bij Hemiksem (aan het veer van Kallebeek) te ontmantelen. De nabije grondverdediging van de noodbrug te Hoboken wordt verzekerd door de 25Cie van het 1ste Regiment Speciale Vestingseenheden (1/SVE).

2/Bn Pont
Een gedeelte van de 2de Compagnie bewaakt de vernielingen te Péronnes-lez-Antoing langs de Franse grens. Een ander gedeelte voert diverse werken uit te Battel bij Mechelen. De compagnie wordt tijdens de dag terug naar Burcht vervoerd.

3/Bn Pont
De 3de Compagnie stuurt een detachement onder leiding van Luitenant Seeger naar Hasselt met als opdracht de hier aangelegde Algrainbrug af te breken en op te laden. Een ander detachement van de compagnie onder leiding van Onderluitenant Rudolf Heip krijgt dezelfde opdracht voor de Algrainbrug te Herentals.
11mei.jpg
Pontonniers_Brug_Algrain.jpg
Een Algrain brug in aanbouw op het oefenterrein van de pontonniers te Hemiksem (foto jaren '30).
1/Bn Pont
De 1ste Compagnie blijft tot en met 16 mei bezig met het bouwen van bruggen over de Schelde.

2/Bn Pont
De 2de Compagnie is aangekomen te Burcht en kantonneert in de gemeenteschool.

3/Bn Pont
Het detachement van de 3de Compagnie dat naar Hasselt is uitgezonden komt omstreeks 11u00 aan te Burcht zonder de Algrain brug. De brug zal op bevel van Luitenant Nevrard van het Voortuitgeschoven Inlichtingencentrum te Hasselt verder gebruikt worden voor de terugtocht van de troepen op de alarmstelling en de voortuitgeschoven stelling en zal vervolgens door de genie van de 4de Infanteriedivisie vernield worden.
12mei.jpg
Pontonniers_Brug_Algrain_01.jpg
Een Algrain brug in aanbouw op het oefenterrein van de pontonniers te Hemiksem (foto jaren '30).
Staf/Bn Pont
Het Groot Hoofdkwartier besluit om het veldleger terug te brengen naar de K.W. Stelling. Het Bataljon Pontonniers zal gebruikt worden om strategisch belangrijke bruggen aan te leggen in het achtergebied van deze verdedigingslinie.

1/Bn Pont
De 1ste Compagnie zet zijn werkzaamheden verder.

2/Bn Pont
De 2de Compagnie start te Burcht met het inladen van het nodige brugslagmaterieel voor het aanleggen van nieuwe noordbruggen over de Rupel en over de Schelde bovenstrooms van Temse. Luitenant Kolonsky raakt gewond bij deze opdracht en dient afgevoerd te worden naar het militair hospitaal te Antwerpen.

3/Bn Pont
Bij de 3de Compagnie keert het detachement van Herentals terug. De compagnie moet in de loop van de avond op bevel van de plaatscommandant van Antwerpen enkele patrouilles uitsturen naar het gebied tussen Zwijndrecht, Burcht en de voetgangerstunnel onder te Schelde om naar vermeende parachutisten op jacht te gaan.
13mei.jpg
Bataljon_Pontonniers.jpg
Militairen van het Bataljon Pontonniers in hun kazerne te Burcht.
1/Bn Pont
De 1ste Compagnie zet zijn werkzaamheden verder.

2/Bn Pont
Luitenant Kolinsky van de 2de Compagnie overlijdt in militair hospitaal te Antwerpen. De compagnie is actief op de Rupel en op de Schelde bovenstrooms van Temse. Er wordt een noodbrug over de Rupel tussen Ruisbroek en Hellegat gepland en de bouwwerven worden voorbereid.

3/Bn Pont
De 3de Compagnie verplaatst zich naar Baasrode om daar nog een nieuwe brug over de Schelde tot stand te brengen. Bijkomend materieel voor deze brug wordt per trein aangevoerd vanuit het geniedepot te Jabbeke naar het station van Baasrode-Noord. Deze opdracht wordt rond 22u00 geannuleerd en de compagnie vervoegt Ruisbroek om daar de 2de compagnie te gaan bijstaan.
14mei.jpg
De 1ste compagnie zet zijn werkzaamheden verder.

De 2de compagnie stuurt zijn installtiepersoneel naar Ruisbroek om de verhuis van de manschappen te bewerkstelligen. Er wordt brugslagmateriaal over het water aangevoerd.

De 3de compagnie krijgt om 10u00 te horen dat te brug te Baasrode alsnog zal gebouwd worden. De compagnie verlaat Burcht en komt om 15u00 aan op de nieuwe werf te Baasrode.
15mei.jpg
De 1ste compagnie zet zijn werkzaamheden verder.

De 2de compagnie verlaat Burcht en vervoegt Ruisbroek. De manschappen worden ondergebracht in hun nieuwe kantonnementen en er wordt gestart met het afladen van de bouwmaterialen.

De 3de compagnie start in het station van Baasrode-Noord met het uitladen van het brugslagmaterieel. Er wordt eveneens een detachement teruggestuurd naar Burcht om bijkomende manschappen en gereedschap te gaan halen.
16mei.jpg
De 1ste compagnie zet zijn werkzaamheden verder.

De 2de compagnie realiseert de oeveraansluiting van de nieuwe brug op de linkeroever van de Rupel te Ruisbroek.

De 3de compagnie monteert het brugdek voor de brug te Baasrode en maakt zich klaar voor het lanceren van de brug bij het volgende hoog water.
17mei.jpg
De bataljonsstaf verlaat de kazerne te Burcht om 09u00 en trekt zich terug naar Zele.

De 1ste compagnie verlaat eveneens zijn standplaats en zet koers naar Zele. Bij de gebouwde bruggen wordt een vernielingsdetachement achtergelaten.

De 2de compagnie werkt verder aan de brug tussen Ruisbroek en Niel. De nodige palen voor het brugdek worden geheid in de Rupel.

De 3de compagnie lanceert rond het middaguur bij hoog tij de brug te Baasrode en maakt zich na de middag klaar voor het vertrek. De werf wordt om 22u30 verlaten en de compagnie zet koers naar Schellebelle. De brug wordt in eerste instantie gebruikt door de 6de Infanteriedivisie.
18mei.jpg
De bataljonsstaf en 1ste compagnie komen tijdens de nacht van 17 op 18 mei aan te Zele. De colonnes houden hier halt en rijden om 15u00 door naar Zwijndrecht.

De door de 1ste compagnie aangelegde bruggen te Hemiksem en Hoboken worden in de namiddag van 18 mei door de genie vernield.

De 2de compagnie werkt nu aan de toegang tot de Rupelbrug te Niel. Er moet haast gemaakt worden om de brug op de rechteroever af te werken.

De 3de compagnie bereikt Schellebelle rond 04u30. Na een rustpauze vertrekt de colonne te 12u30 uit Schellebelle om omstreeks 14u00 aan te komen te Zwijnaarde. De rivierovergang te Baasrode wordt om 09u30 vernietigd.
19mei.jpg
Het bataljon krijgt het bevel om Ardooie te vervoegen.

De staf en 1ste en 3de compagnies vertrekken tijdens de voormiddag. De staf en de 1ste compagnie komen aan te Aardooie rond 16u30. De 3de compagnie wordt ondergebracht te Egem.

De brug tussen Ruisbroek en Niel kan niet op tijd worden afgewerkt. Alle materieel van de 2de compagnie wordt achtergelaten en de reeds uitgevoerde werken worden vernield. De compagnie trekt zich terug naar Appels.
20mei.jpg
De bataljonsstaf, 1ste en 3de compagnies rusten uit en worden gereorganiseerd.

De 2de compagnie verplaatst zich van Appels naar Pittem.
21mei.jpg
Het bataljon krijgt de opdracht om de Leie te verkennen tussen Gent en Kortrijk, met het oog op het bouwen van enkele F.C.M. bruggen. De staf levert tegen de namiddag het technisch rapport af. Het commando van de genie van het leger besluit om twee bruggen aan te leggen: een eerste brug op 1 km stroomopwaarts van Machelen nabij Zulte en een tweede brug te Baarle-aan-de-Leie.

De 1ste compagnie vertrekt naar Machelen.

De 2de compagnie blijft te Pittem.

De 3de compagnie stuurt een detachement naar Baarle. De rest van de compagnie blijft te Egem.
22mei.jpg
Het bataljon krijgt het bevel om zich naar Alveringem te verplaatsen.

De 1ste compagnie werkt te brug te Machelen af en blijft ter plekke tot na de doortocht van de troepen uit het Bruggenhoofd Gent. De brug wordt tijdens de nacht van 22 op 23 mei opnieuw afgebroken en op de vrachtwagens geladen. De compagnie vertrekt vervolgens naar Alveringem.

De 2de compagnie blijft nog een laatste dag te Pittem.

De 3de compagnie verlaat Egem en zet koers naar Wulveringem. Het detachement te Baarle bouwt de brug over de Leie en kan deze openstellen voor het verkeer om 21u00. Met uitzondering van een kleine ploeg om de brug volgens de noodwendigheden te recupereren of te vernielen vetrekt ook dit detachement naar Wulveringem.
23mei.jpg
Het bataljon rust uit. De staf en de 1ste Compagnie verblijven te Alveringem. De 2de en de 3de Compagnie kantonneren te Wulveringem.
24mei.jpg
Het commando van de genie van het leger beveelt een reeks verkenningen voor de bouw van bruggen ten noorden en zuiden van Diksmuide en ten noorden van Ieper.

Het bataljon dient verplaatst te worden naar het nieuwe operatiegebied. De staf en de 1ste compagnie trekken naar Vladslo en nemen hun nieuwe kantonnementen in na de middag. De 2de compagnie zal te Esen kantonneren en de 3de compagnie te Bovekerke.

De 1ste compagnie verkent het Kanaal van de Ieperlee ten noorden van Ieper.

De 2de compagnie verkent het gebied noord van Diksmuide om een nieuwe brug over de Ijzer te slaa.

Het laatste detachement van de 3de compagnie keert terug van Baarle met het gros van zijn brugslagmateriaal. De compagnie kantonneert te Bovekerke.
25mei.jpg
De 1ste compagnie start met de bouw van een pijlerbrugbrug met draagcapaciteit van 12 ton over het kanaal van de Ieperlee te Brielen.

De 2de compagnie begint de bouw van een pijlerbrug met capaciteit van 4 ton op 500 meter ten zuiden van de spoorwegbrug te Diksmuide. Verder start de compagnie ook met de aanleg van de toegangsweg op de rechteroever. Deze toegangsweg wordt getrokken tot aan de baan Diksmuide-Ieper

De 3de compagnie begint de bouw van een pijlerbrug met draagvermogen van 9 ton over de IJzer op 2 km ten noorden van Diksmuide.
26mei.jpg
De drie compagnies zijn aan het werk op hun nieuwe bouwwerven.
27mei.jpg
In de voormiddag is de brug van de 1ste compagnie klaar. Deze wordt overgegeven aan de genie van een Franse infanteriedivisie. De compagnie keert terug naar Vladslo. De brug wordt in de namiddag door de Fransen vernield.

Rond 7u00 is ook de brug van de 2de compagnie klaar. De compagnie keert terug naar Esen en laat een technische ploeg achter bij de brug.

De brug van de 3de compagnie is voltooid rond 12u00. Er wordt een vernielingsdetachement bij de bruggen achtergelaten en de compagnie vervoegt Bovekerke.
28mei.jpg
Het bataljon rust uit in zijn kantonnementen als het bevel tot capitulatie toekomt. De bij de bruggen achtergebleven detachementen komen in de voormiddag bij hun eenheid terug.

Om te vermijden dat het embleem van het bataljon in handen van de vijand valt wordt de vlag op bevel van het Groot Hoofdkwartier verbrand. De leeuw, nestel en gouden koord blijven bewaard en worden na de oorlog in het Koninklijk Legermuseum ondergebracht.

Register van Gesneuvelden

2

KOLINSKI
?


Lt



?

?

13/05

Antwerpen

Overleden in Militair Hospitaal
Bovenstaande lijst werd opgemaakt aan de hand van het bestand der gesneuvelden van de Achttiendaagse Veldtocht van het Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, aangevuld met zorgvuldig getoetste gegevens uit personeelsdossiers van de Sectie Administratieve Expertise - Ondersectie Notariaat van Defensie, het steekkaartenbestand van het IV-NIOOO en enkele overlijdensakten op bel-memorial.org. Meer informatie over het bestand der gesneuvelden vindt U op de pagina Aanpak en Achtergrond. Geverifieerde aanvullingen en correcties bij deze lijst zijn van harte welkom op 18daagseveldtocht@gmail.com

Bibiografie en Bronnen

Verbroedering Genie van Antwerpen, 1989, 11 Geniebataljon, Antwerpen: Verbroedering Genie van Antwerpen.
Deraymaeker, Y., 2006, De Genie in de maalstroom van 1940, Jambes: Geniemuseum.
Dossier Bataljon Pontonniers, Centrum voor Historische Documentatievan Defensie, Evere